Ochrona ogórka: warto wiedzieć. Kluczowe zasady skutecznej ochrony biologicznej.

Myślenie o kolejnym sezonie zaczyna się już dziś

Jednym z najczęściej popełnianych błędów jest skupianie się wyłącznie na bieżącej produkcji. Tymczasem o kolejnym sezonie należy myśleć już w trakcie trwania obecnego. Decyzje podejmowane dziś – dotyczące higieny, ochrony czy prowadzenia uprawy – bezpośrednio wpływają na presję chorób i szkodników w przyszłości.

Czysty start to fundament skutecznej ochrony biologicznej. Dokładne usunięcie resztek roślinnych, właściwa dezynfekcja obiektów oraz przygotowanie stanowiska znacznie ograniczają ryzyko przenoszenia patogenów i szkodników na nową uprawę. Im lepszy start, tym mniejsza potrzeba późniejszych interwencji.

Stosując środki do dezynfekcji i oprysków, należy zwracać szczególną uwagę na ich „kompatybilność” z organizmami pożytecznymi. Wybór preparatów łagodnych dla biologii pozwala utrzymać równowagę w uprawie i zwiększa skuteczność wprowadzanych rozwiązań biologicznych.

Nawet najlepsze rozwiązania nie przyniosą efektu, jeśli zabiegi nie będą wykonywane prawidłowo. Termin, technika oraz dokładność wykonania zabiegów ochrony roślin (ŚOR) mają kluczowe znaczenie dla ich skuteczności oraz bezpieczeństwa biologii w uprawie.

Coraz więcej doświadczeń potwierdza, że ochrona biologiczna jest bezpieczniejsza niż chemiczna, zarówno dla roślin, jak i dla ludzi oraz środowiska. Co więcej, przy właściwym wdrożeniu i konsekwencji w działaniu, biologia realnie się opłaca, pozwalając ograniczyć koszty, zmniejszyć ryzyko pozostałości i zapewnić stabilność produkcji.

Wirus CGMMV – groźne zagrożenie w uprawach roślin dyniowatych

CGMMV (Cucumber green mottle mosaic virus) to jeden z najgroźniejszych wirusów występujących w uprawach ogórka i innych roślin dyniowatych. Ze względu na łatwość przenoszenia, wysoką trwałość oraz brak możliwości chemicznego zwalczania, stanowi on poważne wyzwanie dla producentów prowadzących intensywną produkcję szklarniową i tunelową.

Wirus CGMMV, podobnie jak ToBRFV, należy do tobamowirusów. Charakteryzuje się wyjątkową odpornością na warunki środowiskowe oraz długim okresem przeżywania poza rośliną żywicielską. To sprawia, że raz wprowadzony do obiektu produkcyjnego może stanowić zagrożenie przez wiele miesięcy.

CGMMV jest wirusem łatwo przenoszonym mechanicznie. Do zakażeń dochodzi wraz z zainfekowanym materiałem siewnym, poprzez szkodniki, na skutek mechanicznych uszkodzeń roślin, przez kontakt z zanieczyszczonymi narzędziami, rękami pracowników, matami uprawowymi czy pożywkami.

Szczególnie niebezpieczna jest zdolność wirusa do długotrwałego przetrwania w glebie, a także w pożywkach i na matach, gdzie może zachować infekcyjność przez wiele miesięcy.

Objawy porażenia CGMMV i warunki sprzyjające rozwojowi wirusa

Objawy CGMMV mogą być zróżnicowane i często przypominają inne zaburzenia fizjologiczne, co utrudnia wczesną diagnozę. Najczęściej obserwuje się mozaikę i deformacje liści, pofałdowanie i zniekształcenia blaszek liściowych, zahamowanie wzrostu roślin, pogorszenie jakości i deformacje owoców. Objawy te prowadzą do znacznych strat plonu oraz obniżenia jego wartości handlowej.

Największa szkodliwość CGMMV obserwowana jest w temperaturach powyżej 20°C, czyli w warunkach typowych dla intensywnej produkcji szklarniowej. W takich warunkach wirus szybko się rozprzestrzenia i powoduje wyraźne objawy chorobowe. Co istotne, CGMMV wykazuje ekstremalną odporność na wysoką temperaturę – ginie dopiero w 70°C po około trzech dniach, co jasno pokazuje, jak trudne jest jego całkowite wyeliminowanie z obiektu.

Ponieważ nie istnieją skuteczne środki chemiczne zwalczające wirusy, podstawą ochrony przed CGMMV jest profilaktyka. Obejmuje ona stosowanie kwalifikowanego, zdrowego materiału siewnego, rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny i dezynfekcji, ograniczenie uszkodzeń mechanicznych roślin, dokładne czyszczenie i dezynfekcję narzędzi, obiektów oraz systemów uprawowych, świadome i konsekwentne działania pracowników.

CABYV – żółtaczka roślin dyniowatych 

CABYV (Cucurbit aphid-borne yellows virus) to groźna choroba wirusowa występująca w uprawach roślin dyniowatych, w tym ogórka. Wirus ten stanowi coraz większe zagrożenie w intensywnej produkcji szklarniowej i tunelowej, szczególnie w okresach wzmożonej aktywności mszyc.

CABYV jest wirusem przenoszonym mechanicznie zarówno przez kontakt pracowników z zainfekowanym sokiem roślinnym, ale też przez mszyce. Zakażenie roślin prowadzi do zaburzeń fizjologicznych, które w znacznym stopniu ograniczają wzrost, plonowanie oraz jakość produkcji.

Najbardziej charakterystycznym objawem CABYV jest żółknięcie liści, często rozpoczynające się od starszych partii roślin. Wraz z rozwojem choroby obserwuje się wyraźne chlorozy międzynerwowe, kontrastowe unerwienie liści, stopniowe osłabienie roślin, ograniczenie wzrostu i pogorszenie kondycji całej uprawy. Objawy te mogą być mylone z niedoborami składników pokarmowych, co utrudnia szybką i jednoznaczną diagnozę.

Wektory przenoszenia i znaczenie ochrony biologicznej

Spomiędzy wielu metod przenoszenia się wirusa CABYV duże znaczenie w jego transmisji mają trzy gatunki mszyc: Aphis gossypii, Myzus persicae, Macrosiphum euphorbiae. Do zakażenia dochodzi podczas żerowania mszyc na roślinach. Co istotne, nawet krótkotrwała obecność wektorów może prowadzić do rozprzestrzenienia wirusa w całej uprawie.

Ponieważ nie istnieją środki chemiczne zwalczające wirusy, kluczowe znaczenie w ograniczaniu CABYV ma kontrola populacji mszyc. Coraz większą rolę odgrywa ochrona biologiczna, oparta na wprowadzaniu naturalnych wrogów mszyc oraz utrzymywanie równowagi biologicznej w uprawie.

Wczesne wykrycie obecności mszyc, regularny monitoring oraz szybkie reagowanie pozwalają znacznie ograniczyć ryzyko infekcji i strat plonu.

Skuteczna strategia ograniczania CABYV powinna obejmować: systematyczny monitoring mszyc, szybkie wdrażanie metod biologicznych, eliminację roślin silnie porażonych, utrzymanie wysokiej higieny uprawy, zapobieganie przenoszeniu mszyc z zewnątrz obiektów.

Produkty do biologicznej ochrony ogórka

Dr Mateusz Pluta zwrócił uwagę na fakt, iż w nowoczesnej produkcji warzyw szklarniowych coraz większą rolę odgrywa biologiczna ochrona roślin, która pozwala skutecznie ograniczać presję szkodników bez negatywnego wpływu na środowisko i jakość plonu. Firma Koppert oferuje sprawdzone rozwiązania biologiczne, które mogą być stosowane posypowo bezpośrednio w uprawie, co znacząco ułatwia ich aplikację.

Prelegent zaprezentował produkty Koppert w formie posypowej przeznaczone do równomiernego rozprowadzania na młodych roślinach ogórka. Taki sposób aplikacji umożliwia szybkie i skuteczne zasiedlenie uprawy przez organizmy pożyteczne, które od razu rozpoczynają „działalność”. Forma posypowa ułatwia precyzyjne dawkowanie, zapewnia dobrą ochronę organizmów biologicznych podczas aplikacji, pozwala na szybkie i równomierne rozprowadzenie w całej uprawie. Produkty stosowane posypowo wykorzystywane są głównie w profilaktyce oraz zwalczaniu wczesnych stadiów szkodników, takich jak wciornastki czy przędziorki.

Koppert w formie posypowej oferuje m.in. Swirskii-Mite oraz Anso-Mite. Swirskii-Mite zawiera dobroczynnego roztocza Amblyseius swirskii, który jest jednym z najczęściej stosowanych organizmów pożytecznych w uprawach warzyw i roślin ozdobnych. Produkt przeznaczony jest do posypowego wprowadzania bezpośrednio na rośliny lub maty uprawowe. Roztocz ten skutecznie ogranicza wciornastki (szczególnie larwy), mączliki (jaja i młode stadia), przędziorki we wczesnych fazach rozwoju.

Drugi wymieniony produkt – Spical zawiera drapieżnego roztocza Neoseiulus californicus, który dobrze adaptuje się do zmiennych warunków środowiskowych. Jego głównym pokarmem jest przędziorek. Produkt jest szczególnie polecany w uprawach, gdzie występuje ryzyko pojawienia się przędziorków oraz wciornastków.

Produkty do opryskiwania – skuteczne wsparcie biologicznej ochrony upraw

W biologicznej i integrowanej ochronie roślin coraz większe znaczenie mają preparaty stosowane nalistnie, które wspierają walkę ze szkodnikami, ograniczają ich aktywność oraz poprawiają skuteczność całej strategii ochrony. Na slajdzie zaprezentowano trzy produkty, które mogą być wykorzystywane do opryskiwania, jako element uzupełniający klasyczną biologię.

Spinatec to preparat do mechanicznego zwalczania szkodników, przeznaczony do opryskiwania upraw, szczególnie w sytuacjach zwiększonej presji. Produkt może być wykorzystywany interwencyjnie lub jako element strategii rotacyjnej, wspierając działania biologiczne. Zastosowanie Spinatecu pozwala ograniczyć liczebność szkodników w kluczowych momentach uprawy, zmniejszyć presję na organizmy pożyteczne, zachować wysoką jakość i bezpieczeństwo plonu.

No Fly to produkt stosowany do opryskiwania oparty na grzybach entomopatogenicznych, którego głównym celem jest zmniejszenie aktywności i liczby młodocianych stadiów owadów w obiekcie uprawowym. Korzyści ze stosowania No Fly to m.in. skuteczne ograniczenie populacji mączlika i wciornastka, możliwość łączenia z biologiczną ochroną, brak pozostałości chemicznych w płodach rolnych. Preparat ten doskonale sprawdza się jako element wspomagający w okresach nasilonego nalotu szkodników.

Trzeci produkt – Attracker – to innowacyjny produkt przeznaczony do opryskiwania, działający na zasadzie wabienia szkodników. Jego zadaniem jest wywabianie wciornastków z trudno dostępnych miejsc oraz wystawienie ich na działanie innych środków biologicznej lub chemicznej ochrony roślin. Zastosowanie Attrackera zwiększa skuteczność zabiegów.

Ostatni produkt to Addit. Jak mówił M. Pluta, znacznie poprawia jakość opryskiwania, zwiększając przyczepność oraz równomierne rozprowadzanie cieczy roboczej na powierzchni liści. Dzięki temu środki ochrony roślin lepiej docierają do miejsc bytowania szkodników, także w trudno dostępnych kryjówkach. Ogranicza to straty preparatu i podnosi skuteczność zabiegu już przy pierwszej aplikacji.

Szczególną wartością preparatu Addit jest jego kompatybilność z preparatami biologicznymi Koppert, takimi jak NoFly oraz Mycotal. Po dodaniu Addit do cieczy roboczej zwiększa się prawdopodobieństwo kontaktu zarodników grzybów entomopatogenicznych ze zwalczanym szkodnikiem, poprawia się rozprzestrzenianie nicieni będących pasożytami owadów na powierzchni liści, wydłuża się czas oddziaływania preparatu na roślinie. Dzięki temu zabiegi biologiczne stają się bardziej przewidywalne i skuteczne, nawet w trudniejszych warunkach pogodowych.

Do walki z mszycami w uprawie ogórków i nie tylko

Mszyce należą do jednych z najczęściej i najszybciej pojawiających się szkodników w uprawach warzywniczych. Tworzą liczne kolonie, osłabiają rośliny, przenoszą wirusy i znacznie obniżają jakość plonu. Jeden z produktów oferowanych przez firmę Koppert do ich zwalczania to Aphidend – preparat zawierający pryszczarka mszycojada (Aphidoletes aphidimyza) – drapieżnego owada, którego larwy specjalizują się w zwalczaniu mszyc. To właśnie larwy są najbardziej aktywną formą – jedna larwa potrafi zniszczyć nawet kilkadziesiąt mszyc w ciągu swojego rozwoju.

Aphidend stosuje się interwencyjnie i zapobiegawczo, w zależności od presji szkodnika. Zalecana dawka to 1–10 osobników/m², aplikacja co tydzień aż do ustąpienia problemu z mszycami. Regularne wprowadzanie owadów pozwala utrzymać populację mszyc poniżej progu szkodliwości i zapobiega ich ponownemu masowemu pojawieniu się.

Drugie rozwiązanie to Aphiscout przeznaczony do profilaktycznej ochrony upraw oraz zwalczania mszyc we wczesnym stadium ich pojawu (od końca kwitnienia). Preparat zawiera mumie mszyc z pasożytniczymi błonkówkami, m.in. Aphidius colemani, Aphidius ervi, Aphelinus abdominalis, Praon volucre oraz Ephedrus cerasicola, które skutecznie ograniczają rozwój populacji szkodnika. Aphiscout stosuje się zapobiegawczo lub przy niewielkim nasileniu szkodnika, w dawce dostosowanej do presji mszyc, z aplikacją co 7–14 dni.

Osy na mszyce – sprawdzone pasożyty

Kolejne rozwiązania z firmy Koppert to biologiczne preparaty Aphipar i Ervipar firmy Koppert zawierające pasożytnicze osy z rodzaju Aphidius. Aphipar zawiera mszycarza szklarniowego (Aphidius colemani), jednego z najczęściej stosowanych pasożytów mszyc w uprawach szklarniowych. Osa ta składa jaja bezpośrednio do ciała mszycy, co prowadzi do jej szybkiego unieszkodliwienia i powstania charakterystycznej mumii. Aphipar skutecznie zwalcza mszycę ogórkową (Aphis gossypii), mszycę brzoskwiniową (Myzus persicae var. nicotianae), mszycę ziemniaczaną (Myzus persicae). Produkt doskonale sprawdza się w profilaktyce oraz przy niskim i średnim nasileniu mszyc, szczególnie w uprawach warzyw pod osłonami i roślin ozdobnych.

Drugi produkt omawiany przez M. Plutę to Ervipar, który zawiera ośca mszycowego (Aphidius ervi). Ten gatunek specjalizuje się w zwalczaniu większych gatunków mszyc. Charakteryzuje się wysoką skutecznością nawet przy silniejszej presji szkodnika. Ervipar zwalcza mszycę ziemniaczaną smugową (Macrosiphum euphorbiae), mszycę ziemniaczaną średnią (Aulacorthum solani), mszycę brzoskwiniową (Myzus persicae var. nicotianae). Dzięki swojej aktywności Ervipar jest szczególnie polecany w sytuacjach, gdy mszyce szybko się rozprzestrzeniają i tworzą rozbudowane kolonie.

Zarówno Aphipar, jak i Ervipar mogą być stosowane zapobiegawczo lub interwencyjnie, w zależności od stopnia porażenia uprawy. Zalecane dawki wahają się od 0,25 do 2 osobników/m², przy odstępach aplikacji wynoszących około 7 dni. Regularne wprowadzanie pasożytów pozwala skutecznie kontrolować populację mszyc i zapobiegać ich ponownemu pojawieniu się.

Biedronki w ochronie przed mszycami

Jednym z najbardziej efektywnych drapieżców mszyc jest biedronka wrzeciążka (Propylea quatuordecimpunctata), dostępna w ofercie firmy Koppert jako produkt Propylea. Gatunek jest wyjątkowo żarłocznym i ruchliwym drapieżcą. Zarówno osobniki dorosłe, jak i larwy intensywnie żerują na mszycach, skutecznie ograniczając ich populację już w krótkim czasie od introdukcji.

Propylea bardzo dobrze adaptuje się do warunków szklarniowych i tunelowych, ale sprawdza się także w uprawach prowadzonych pod osłonami sezonowymi. Najwyższą skuteczność wykazuje w temperaturach 15–30°C oraz przy wilgotności 50–80%, czyli w warunkach typowych dla wielu upraw ogrodniczych.

Wprowadzanie biedronki możliwe jest od marca do czerwca, co pozwala na wczesne reagowanie na pojawiające się zagrożenie ze strony mszyc. Propylea może być stosowana zarówno profilaktycznie, jak i interwencyjnie, w tym zapobiegawczo: 0,1–0,2 osobnika/m², a w przypadku obecności mszyc – 0,2–0,5 osobnika/m². Zaleca się powtórzenie introdukcji 2–3 razy, aby zapewnić stałą presję drapieżnika i skutecznie ograniczyć rozwój populacji szkodników. Produkt oferowany jest w opakowaniach zawierających 250 dorosłych chrząszczy.

Uniwersalny drapieżca: złotook pospolity

Jednym z najbardziej uniwersalnych drapieżców wykorzystywanych w biologicznej ochronie upraw jest złotook pospolity – Chrysoperla carnea, dostępny w ofercie firmy Koppert jako produkt Chrysopa. Larwy złotooka są wyjątkowo żarłoczne i aktywne, dzięki czemu Chrysopa bywa określana mianem „kombajnu na mszyce”. W trakcie rozwoju jedna larwa może zniszczyć setki szkodników. Chrysopa skutecznie zwalcza mszyce (różne gatunki), wełnowce, w mniejszym stopniu mączliki, wciornastki, jaja motyli i ciem. Tak szerokie spektrum działania sprawia, że produkt doskonale sprawdza się w uprawach warzyw, roślin ozdobnych oraz w sadach – zarówno pod osłonami, jak i w warunkach polowych.

Aplikację produktu Chrysopa zaleca się rozpocząć natychmiast po zauważeniu pierwszych szkodników. Dzięki mobilności larw i ich intensywnemu żerowaniu możliwe jest szybkie ograniczenie populacji, nawet przy narastającej presji. Zalecane dawki są dostosowane do stopnia porażenia uprawy: profilaktycznie: 10–25 osobników/m², małe nasilenie: 25–50 osobników/m², duże nasilenie: 50–100 osobników/m². Aplikacje wykonuje się co 7 dni, zazwyczaj raz w tygodniu, przez okres 4–5 tygodni, co pozwala utrzymać stałą presję drapieżców na populację szkodników.