Fasola tyczna pod osłonami – wymagania i uprawa, zalecenia dla producentów

Fasola tyczna pod osłonami daje producentom przewidywalną produkcję oraz pozwala na ograniczenie w znacznej mierze strat, które pojawiają się w uprawach fasoli w gruncie. Dzięki precyzyjnemu sterowaniu nawożeniem, nawadnianiem oraz warunkami klimatycznymi warzywo to może stać się opłacalnym gatunkiem w nowoczesnej ofercie gospodarstw warzywniczych.

Wymagania klimatyczne i glebowe dla fasoli tycznej pod osłonami

Fasola jest rośliną ciepłolubną, wrażliwą na przymrozki i niską temperaturę gleby. Uprawa pod osłonami nieogrzewanymi umożliwia wcześniejszy siew lub sadzenie, nawet o 2–3 tygodnie wcześniej, w porównaniu z otwartym gruntem (natomiast pod osłonami ogrzewanymi można rozpocząć uprawę już nawet od połowy lutego).

Optymalna temperatura dla kiełkowania nasion fasoli wynosi 18–22°C, natomiast w okresie wzrostu i kwitnienia 20–25°C w dzień oraz nie mniej niż 14–16°C w nocy. Temperatury krytyczne, które powodują znaczny spadek plonu wynoszą poniżej 12°C i powyżej 30°C. Wysokie temperatury, powyżej 30°C, szczególnie przy niskiej wilgotności powietrza, mogą prowadzić także do opadania kwiatów.

WAŻNE DLA PRODUCENTÓW: utrzymywanie stabilnej temperatury, zwłaszcza w okresie kwitnienia fasoli ma ogromne znaczenie dla ograniczenia opadania kwiatów i poprawy wyrównania strąków.

Najlepszymi glebami dla uprawy fasoli są gleby próchniczne, przepuszczalne, o uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych i pH w zakresie 6,5–7,2. W uprawach pod osłonami często stosuje się podłoża wzbogacane materią organiczną lub uprawę w gruncie z wykorzystaniem ściółek organicznych.

Godne polecenia w uprawie fasoli tycznej pod osłonami jest wprowadzenie do podłoża szczepionek bakteryjnych typu Nitragina, które wiążą azot z powietrza atmosferycznego (szczepionki te można również stosować do zaprawiania nasion przed siewem). Jest to bardzo efektywna metoda biologiczna, która zwiększa plonowanie roślin oraz ogranicza potrzebę nawożenia azotem. Zazwyczaj zaszczepione rośliny są silniejsze i lepiej znoszą stresy.

Uprawa fasoli z rozsady lub z siewu

Uprawę fasoli najlepiej jest prowadzić z rozsady, można ją przygotować w doniczkach torfowych, pierścieniach wypełnionych torfem lub wielodoniczkach (palety o średnicy oczek 6-8 cm), co pozwoli uniknąć uszkodzenia korzeni podczas wysadzania (fasola źle znosi przesadzanie). Najlepiej sprawdza się gotowe podłoże do warzyw lub do siewu i pikowania, wymieszane z perlitem lub piaskiem (dla poprawy przepuszczalności). Nasiona umieszczamy na głębokości 2-3 cm. W jedną komórkę lub doniczkę można wysiewać po dwa nasiona. Rozsada jest gotowa po około 3-4 tygodniach, gdy rośliny mają 2-3 liście właściwe. Po tym czasie (w kwietniu) rośliny z bardzo dobrze wykształconą bryłą korzeniową sadzi się na miejsce stałe w tunelu ogrzewanym lub w szklarni (do gleby lub w inne podłoże).

W nieogrzewanych tunelach nasiona fasoli można wysiewać wprost do gruntu od przełomu marca/kwietnia. W uprawie fasoli tycznej pod osłonami należy zachować rozstawę ok. 50-60 cm między rzędami i 10-15 cm w rzędzie, w przypadku uprawy z siewu gniazdowo wysiewamy po 2-3 nasiona.

Wybór odmiany fasoli tycznej

Do uprawy pod osłonami polecane są odmiany tyczne o silnym wigorze, krótkich międzywęźlach i wysokiej odporności na choroby, zwłaszcza antraknozę i bakteriozy.

Polecane odmiany fasoli tycznej o owalnych strąkach (firma ALSEED)

Blauhilde – fasola o strąkach fioletowych (po ugotowaniu stają się one zielone), długości 20-25 cm. Odmiana bardzo plenna, ma dużą odporność na choroby.

Neckargold – fasola o żółtych, woskowych strąkach, długości 22-25 cm. Strąki są bardzo delikatne, bezwłókniste. Odmiana ma wysoką odporność na choroby oraz stabilnie plonuje. Uważana jest za jedną z najlepszych fasol tycznych.

Neckarkönigin – fasola o strąkach zielonych, długości 20-25 cm, bez łyka, bardzo smacznych. Odmiana charakteryzuje się silnym wzrostem i wysoką plennością.

Goldmarie – fasola o strąkach złotożółtych, długości 20-25 cm, są one kruche i mięsiste. Korzystną cechą tej odmiany jest długi okres zbioru.

Sunshade – fasola o smukłych, żółtych strąkach, długości 17-18 cm, bez łyka, bardzo smacznych. Odmiana ta wcześnie plonuje i charakteryzuje się długim okresem zbiorów.

Polecane odmiany fasoli tycznej o płaskich strąkach (firma ALSEED)

Golden Gate – fasola o żółtych strąkach, płaskich, szerokich. Bardzo smaczna, bez łyka, strąki długości do 28 cm i szerokości 2,5 cm. Możliwy wczesny wysiew tej odmiany do szklarni już od lutego.

Goldfield – fasola o strąkach żółtych, bardzo smaczna, bez łyka.

Algarve – fasola o strąkach zielonych. Odmiana bardzo plenna, ceniona za smak i brak włókien.

Cobra – fasola o strąkach zielonych, wręcz ciemnozielonych. Odmiana o strąkach lekko okragłych, bardziej płaskich w młodej fazie. Bardzo smaczna, bez łyka. Możliwy wczesny wysiew w szklarni już od lutego.

Isabel – tyczna fasola szparagowa typu francuskiego (tzw. French bean), która słynie z wysokiej plenności, doskonałego smaku i długich, ciemnozielonych, bezłykowych strąków.

Gazela – fasola szparagowa, tyczna, należąca do typu Mamut. Odmiana wczesna. Rośliny są bardzo wysokie, wymagają solidnych podpór. Charakteryzuje się długimi (ok. 22 cm), płaskimi, żółtymi strąkami, które są bardzo smaczne i pozbawione łyka (bezwłókniste).

Jimenez – (firma Legutko) to ceniona odmiana o specyficznych, dwubarwnych strąkach, która nadaje się do uprawy zarówno w gruncie, jak i pod osłonami (szklarnie, tunele). Odmiana ta wyróżnia się dużymi, szerokimi, żółto-zielonymi strąkami, które pokryte są czerwonymi przebarwieniami/plamami. Strąki są pozbawione włókien, są  bardzo smaczne.

Sposób prowadzenia roślin

Fasola tyczna wymaga stabilnych podpór. W praktyce stosuje się systemy sznurków prowadzących do konstrukcji tunelu lub kratownice podobne do tych, używanych w uprawie ogórków. Rośliny prowadzi się najczęściej na 1–2 pędy, regularnie je podwiązując i korygując wzrost. Dobre oświetlenie strefy liściowej przekłada się bezpośrednio na jakość strąków i wyrównanie plonu.

Nawadnianie i fertygacja fasoli tycznej pod osłonami

Ze względu na płytki system korzeniowy fasola jest wrażliwa zarówno na niedobór, jak i nadmiar wody. Najlepsze efekty daje nawadnianie kroplowe, pozwalające utrzymać stałą wilgotność podłoża na poziomie 70–80% pojemności wodnej. Szczególnie krytyczne na niedobory wody są okresy kwitnienia i zawiązywania strąków.

Nawożenie fasoli pod osłonami w uprawie bezglebowej prowadzone jest łącznie z nawadnianiem – w formie fertygacji.  Fertygacja umożliwia precyzyjne dostarczanie składników pokarmowych. Zapotrzebowanie fasoli pod osłonami na azot jest niewielkie i występuje jedynie w początkowym etapie rozwoju rośliny (gdy zawartość azotu mineralnego w glebie przekracza 30 mg/dm³, nie ma potrzeby nawożenia fasoli tym pierwiastkiem). Nadmierne nawożenie azotowe wpływa niekorzystnie na kwitnienie i zawiązywanie strąków. Kluczowe znaczenie mają potas i wapń, które wpływają na jędrność i trwałość pozbiorczą strąków.  Należy zwiększyć stosowanie potasu od początku kwitnienia. Wśród mikroelementów fasola ma również zwiększone zapotrzebowanie na molibden, żelazo, kobalt, miedź i bor.

Zapotrzebowanie roślin na pożywkę jest spore, EC roztworu powinno mieście się w zakresie 1,5-2,2 mS/cm. pH roztworu powinno wynosić 6,0-6,5.Należy stosować małe dawki pożywki, ale regularnie. Po wystąpieniu objawów niedoborów składników pokarmowych w trakcie rozwoju rośliny, należy je uzupełnić nawożeniem dolistnym (stosujemy dolistne dokarmianie borem i molibdenem przy słabym wiązaniu strąków).

WAŻNE DLA PRODUCENTÓW: dominująca rola potasu i wapnia wskazuje na konieczność ich systematycznego uzupełniania w fertygacji, szczególnie w okresie intensywnego plonowania.

Ochrona roślin

Ochrona fasoli przed chorobami i szkodnikami to podstawa udanej uprawy. Największym zagrożeniem dla roślin są patogeny odpowiedzialne za wystąpienie antrakanozy, zgnilizny twardzikowej, szarej pleśni i bakteriozy obwódkowej fasoli.

Do szkodników powodujących największe straty w uprawie fasoli szparagowej należą: śmietka (kiełkówka i glebowa), strąkowiec fasolowy, zmiennik lucernowiec, przędziorek chmielowiec oraz mszyce. Mszyce dodatkowo mogą być wektorami wirusów wywołujących żółtą mozaikę fasoli i zwykłą mozaikę fasoli.

Uprawa fasoli pod osłonami sprzyja ograniczeniu presji patogenów glebowych, ale jednocześnie może zwiększać ryzyko chorób grzybowych przy nieodpowiednim wietrzeniu. Podstawą jest profilaktyka: zdrowy materiał siewny, odpowiedni płodozmian oraz utrzymanie higieny w tunelu czy szklarni.

W ochronie integrowanej duże znaczenie ma kontrola wilgotności powietrza, regularne wietrzenie oraz usuwanie porażonych części roślin. Coraz częściej producenci sięgają po biologiczne środki ochrony i preparaty mikrobiologiczne, które wspierają zdrowotność systemu korzeniowego.

Zbiór i opłacalność produkcji

Zbiór fasoli tycznej pod osłonami rozpoczyna się zwykle 50–60 dni po siewie i może trwać nawet 6–8 tygodni. Regularny zbiór co 2–3 dni stymuluje rośliny do dalszego kwitnienia. Strąki uzyskane w warunkach osłonowych są wyrównane, delikatne i pozbawione włókien, co znacząco podnosi ich wartość handlową.

Koszty inwestycyjne uprawy fasoli tycznej pod osłonami są wyższe niż w gruncie, jednak uzyskujemy wyższy plon i dłuższe plonowanie, mamy możliwość wcześniejszego wejścia na rynek oraz stabilną jakość produktu. Wszystko to sprawia, że fasola tyczna staje się interesującą alternatywą dla producentów poszukujących niszowych, ale dochodowych kierunków produkcji.

WAŻNE DLA PRODUCENTÓW

Najczęstsze błędy w uprawie fasoli tycznej pod osłonami to:

• zbyt wczesny siew nasion do niedogrzanej, zimnej gleby,
• nadmierne nawożenie azotem,
• niewystarczające wietrzenie tunelu lub szklarni,
• niesystematyczny zbiór strąków oraz
• zbyt duże zagęszczenie roślin.

Większość problemów plonotwórczych wynika nie tyle z doboru odmiany, lecz właśnie z błędów agrotechnicznych, które są możliwe do wyeliminowania już w pierwszym sezonie produkcji.

Zalety uprawy fasoli pod osłonami to:

• wcześniejszy termin zbiorów,
• wyrównana długość i barwa strąków,
• brak włókien i lepsza kruchość strąków,
• wyższa trwałość pozbiorcza,
• atrakcyjność w sprzedaży bezpośredniej.