Czy biostymulator to to samo, co nawóz?

Biostymulator a nawóz biostymulujący

Biostymulator to substancja lub mieszanina substancji, które wspomagają wzrost i rozwój roślin poprzez stymulację procesów metabolicznych. Zazwyczaj ma on złożony skład, obejmujący naturalne związki, takie jak aminokwasy czy ekstrakty roślinne. Biostymulatory są szeroko stosowane w rolnictwie i ogrodnictwie, aby poprawić plony, zwiększyć odporność roślin na różnorodne stresy abiotyczne, w tym suszę, przymrozki, zasolenie gleby oraz uszkodzenia chemiczne. Dzięki temu rośliny mogą lepiej radzić sobie w trudnych warunkach środowiskowych. Wspomagają także aktywację naturalnych mechanizmów obronnych, co pozwala na skuteczniejszą ochronę przed szkodnikami i chorobami. Kolejnym istotnym aspektem jest poprawa efektywności pobierania składników odżywczych z gleby, co przekłada się na lepszy wzrost i plonowanie. Biostymulator stanowi więc kompleksowe wsparcie dla roślin, umożliwiając im zdrowy rozwój i zwiększając ich odporność na niekorzystne czynniki środowiskowe, co jest szczególnie ważne w kontekście zrównoważonego rolnictwa i ekologicznych metod uprawy.

Nawóz biostymulujący to produkt, który oprócz funkcji odżywczych zawiera składniki stymulujące wzrost roślin. W odróżnieniu od klasycznych nawozów, które głównie dostarczają makro- i mikroelementów, nawóz biostymulujący ma na celu aktywację naturalnych mechanizmów obronnych i rozwojowych roślin. Skład takich nawozów jest zwykle bardziej złożony i może zawierać naturalne ekstrakty, związki organiczne oraz inne substancje wspomagające procesy biologiczne.

Ważnym aspektem różnic jest także kwestia rejestracji i regulacji prawnych. Biostymulatory często podlegają innym przepisom niż nawozy, co wpływa na sposób ich dopuszczenia do obrotu i stosowania. Z tego powodu, choć terminy te bywają używane zamiennie, warto znać ich odrębne definicje i zastosowania, aby dokonywać świadomych wyborów w praktyce rolniczej i ogrodniczej.

Co może zawierać biostymulator?

Substancje aktywne w biostymulatorach roślinnych to ekstrakty z glonów (alg) morskich, m.in. takich gatunków, jak Ascophyllum nodosum, Ecklonia maxima. Stanowią bogate źródło cytokinin, auksyn, betainy i kwasów humusowych. Kolejny bardzo często wykorzystywany składnik to aminokwasy. Ich zadaniem jest wspomaganie syntezy białek i regeneracji roślin po stresie. W biostymulatorach można znaleźć także kwasy huminowe i fulwowe, które poprawiają strukturę gleby oraz przyswajanie składników odżywczych. Działanie antyoksydacyjne i wzmacniające wykazują także ekstrakty roślinne (np. z lucerny, pokrzywy, skrzypu). Są one także często wykorzystywane jako składnik biostymulatorów.

W produktach o działaniu biostymulującym można także znaleźć betainę, która chroni komórki przed odwodnieniem i stresem osmotycznym. Są w nich także obecne mikroelementy, takie jak bor, cynk, mangan, molibden – niezbędne dla prawidłowego wzrostu i rozwoju roślin. Producenci w biostymulatorach wykorzystują także naturalne hormony roślinne (auksyny, gibereliny, cytokininy), które regulują podziały komórkowe i rozwój organów roślinnych. Węgiel organiczny jest także wykorzystywany jako składnik biostymulatorów, gdyż poprawia żyzność gleby i aktywność mikroorganizmów.

Biostymulatory z ekstraktami roślinnymi

Do najczęściej występujących składników biostymulatorów należą ekstrakty roślinne, na przykład z glonów (alg) morskich, które są bogate w związki bioaktywne, takie jak fitohormony, witaminy i minerały, wspomagające rozwój roślin i ich odporność na choroby. Poniżej kilka popularnych biostymulatorów z produktami uzyskanymi z glonów morskich, które są dostępne na rynku polskim i cenione za swoje działanie wspomagające wzrost roślin oraz odporność na stresy środowiskowe.

Alga Extra oferowany przez firmę Osadkowski zawiera 3 ekstrakty z alg oraz betainę, wyciąg z lucerny i melasę. Poprawia odporność roślin na stres, wspomaga fotosyntezę i rozwój korzeni, zwiększa efektywność nawożenia.

Booster jest to preparat, który działa szybko i łączy funkcje biostymulatora oraz odżywki, wspierając rozwój roślin. Składniki aktywne to wolne aminokwasy stanowią 2,5 % preparatu, co przyczynia się do poprawy metabolizmu roślin i ich odporności. Ekstrakt z alg Ascophyllum nodosum w ilości 11 % dostarcza naturalnych substancji stymulujących wzrost i poprawiających ogólną kondycję roślin. Kompleks humusów i fulwów, stanowiący 0,5 %, wspomaga rozwój systemu korzeniowego oraz zwiększa dostępność składników odżywczych. Mikroelementy, takie jak azot (N) w ilości 1 %, bor (B), miedź (Cu), żelazo (Fe) w ilości 2 %, mangan (Mn), molibden (Mo) oraz cynk (Zn), są niezbędne dla prawidłowego wzrostu i rozwoju roślin. Korzyści wynikające ze stosowania tego preparatu obejmują wspomaganie wzrostu wegetatywnego roślin, zawiązywanie owoców, poprawę wigoru po stresach oraz zwiększenie jakości plonu, co przekłada się na lepsze plony i zdrowie roślin.

Fertileader Elite z firmy Timac Agro zawiera ekstrakt z brunatnic (Ascophyllum nodosum), ekstrakty roślinne (kompleks Seactiv), a także azot (9%), potas (6%), wapń (12%), bor (0,2%). Preparat aktywuje naturalne mechanizmy obronne roślin, wspiera rozwój systemu korzeniowego, poprawia transport składników pokarmowych, minimalizuje skutki stresów środowiskowych (susza, przymrozki), zwiększa plon i poprawia jego jakość oraz poprawia trwałość przechowalniczą owoców i warzyw.

Kelpak zawiera wyciąg z glonów Ecklonia maxima i jest wytwarzany w technologii Cold Cellular Burst – bez użycia „chemii”, dzięki czemu zachowuje pełnię składników aktywnych. Wpływa na silne ukorzenianie roślin, wspomaga regenerację po suszy i przymrozkach, zwiększa odporność na stres.

Kinactiv Initial z firmy Sumi Agro zawiera wyciąg z Ascophyllum nodosum, a oprócz tego aminokwasy roślinne, azot, fosfor, potas, molibden. Produkt poprawia kwitnienie i zawiązywanie owoców, wzmacnia żywotność pyłku, ogranicza opadanie owoców.

Maral, także z firmy Agrosimex, to biologiczno-mineralny biostymulator i nawóz dolistny oraz fertygacyjny, zaprojektowany z myślą o wszechstronnym wsparciu roślin w warunkach stresowych. Zawiera ekstrakty z trzech alg: Ascophyllum nodosum, Laminaria digitata i Fucus spp. Wzmacnia rozwój systemu korzeniowego, fotosyntezę i metabolizm roślin. reguluje gospodarkę wodną — kluc­zową w warunkach suszy lub nadmiernej wilgotności, zwiększa wielkość i liczbę owoców, poprawia ich jakość (smak, jędrność, zawartość witaminy C). wspiera wiązanie owoców i lotność pyłku. wzmacnia naturalną odporność roślin na stresy abiotyczne (susza, temperatura) i biotyczne dzięki fenylopropanoidom, jod przyciąga owady zapylające, wspierając zawiązywanie owoców.

Sprintalga z firmy Biolchim zawiera wyciąg z Ascophyllum nodosum, a także inne z innych glonów morskich (Macrocystis i Sargassum) oraz aminokwasy. Ma działanie wspomagające rośliny w okresie intensywnego wzrostu. Stymuluje szybki przyrost i rozbudowę systemu korzeniowego. Pomaga w regeneracji po stresach (susza, przymrozki).

Basfoliar Kelp P-Max ma w składzie także substancję uzyskane z Ascophyllum nodosum. Stymuluje rozwój korzeni, poprawia przyswajanie składników pokarmowych oraz wzmacnia odporność na warunki stresowe.

Biostymulatory z aminokwasami

Aminokwasy stanowią podstawowe elementy budulcowe białek, odgrywając kluczową rolę w procesach metabolicznych roślin, takich jak fotosynteza, wzrost i regeneracja tkanek. Są wykorzystywane w biostymulatorach. Przykładowe produkty na rynku to:

Agro-Sorb Folium z firmy Agro-Sorb ma w składzie 18 naturalnych L-aminokwasów, sterole, glikolipidy i jest wyprodukowany w technologii L-AMINO+® (hydroliza enzymatyczna). Stymuluje fotosyntezę i podziały komórkowe oraz zwiększa odporność roślin na stres.

Aminovital z firmy Calfert w składzie ma pełen zestaw biologicznie aktywnych L-aminokwasów. Produkt wspiera rośliny w okresach stresu (susza, przymrozki, patogeny) oraz ułatwia transport składników pokarmowych.

Protaminal z firmy Agrosimex, zawiera 12 % wolnych aminokwasów pochodzenia roślinnego, otrzymanych przez hydrolizę enzymatyczną oraz kluczowe składniki odżywcze, które wspierają rośliny w okresach intensywnego wzrostu i stresu. Jego działanie obejmuje poprawę fotosyntezy, efektywność wchłaniania składników i przyspieszoną regenerację.

Biostymulatory z mikroorganizmami

Biostymulatory z mikroorganizmami działają poprzez naturalne wsparcie procesów fizjologicznych roślin, głównie poprzez interakcję z glebą i systemem korzeniowym. Mikroorganizmy z rodzajów Bacillus, Trichoderma czy grzyby mikoryzowe, zasiedlają ryzosferę (strefę wokół korzeni), tworząc ochronny biofilm i wspomagając rozwój korzeni. Mikroorganizmy rozkładają związki organiczne i uwalniają składniki odżywcze (np. fosfor, azot), które stają się łatwiej dostępne dla roślin. Niektóre mikroorganizmy produkują naturalne hormony roślinne (auksyny, cytokininy), które pobudzają wzrost i rozwój roślin. Mikroorganizmy wspierają rośliny w walce ze stresem abiotycznym (susza, zasolenie, przymrozki) oraz biotycznym (choroby, szkodniki) poprzez aktywację mechanizmów obronnych. Mikroorganizmy wpływają na strukturę gleby, zwiększając jej porowatość, zdolność do zatrzymywania wody i aktywność biologiczną. Biostymulatory z mikroorganizmami są szczególnie skuteczne w warunkach stresu abiotycznego (susza, zasolenie, przymrozki). Mogą być stosowane doglebowo, dolistnie lub jako zaprawy nasienne. Działają synergicznie z nawozami i środkami ochrony roślin, ale nie są ich zamiennikami. Poniżej niektóre przykłady biostymulatorów z mikroorganizmami, które wspierają rozwój roślin poprzez symbiozę z glebą i korzeniami.

Przykłady produktów z mikroorganizmami

Accudo® z firmy FMC Agricultural Solutions ma w składzie żywe zarodniki bakterii Bacillus paralicheniformis (RTI184), które kolonizują korzenie i tworzą ochronny biofilm. Dodatkowo wspomagają rozwój systemu korzeniowego, zwiększają odporność roślin na stres, a docelowo poprawiają jakość i wielkość plonu.

RhizoVital® to innowacyjny produkt opracowany przez firmę Andermatt, który odgrywa istotną rolę w wspieraniu rozwoju roślin. Zawiera on specjalny szczep bakterii Bacillus amyloliquefaciens, które są szeroko stosowane w rolnictwie i ogrodnictwie jako biostymulatory i biopestycydy. Bakterie te mają kluczowe znaczenie dla zdrowia i wzrostu roślin, szczególnie w zakresie rozwoju systemu korzeniowego. RhizoVital® wspomaga rozwój systemu korzeniowego, poprawia dostępności składników pokarmowych. RhizoVital® pomaga w zwalczaniu patogenów glebowych.

Firma Szałas Agro oferuje nowy produkt o nazwie Lalrise Vita. Jest to preparat mikrobiologiczny, który zawiera szczep Bacillus amyloliquefaciens, oznaczony jako IT45™. Działanie tego produktu polega na dostarczaniu roślinie dostępnego fosforu, co jest kluczowe dla jej wzrostu i rozwoju. Ponadto, Rise™ P tworzy biofilm ochronny na powierzchni korzeni, co pomaga w ochronie roślin przed patogenami i niekorzystnymi warunkami środowiskowymi. Produkt wspiera rozwój systemu korzeniowego, co przekłada się na lepszą absorpcję składników odżywczych i ogólną kondycję roślin.

Bacillus subtilis zawarty w produktach biostymulujących poprawia odporność na patogeny i wspiera wzrost. Przykładem może być produkt taki, jak Subtill Berry. Jest to mikrobiologiczny preparat z dwoma szczepami B. subtilis (5×10⁹ CFU/g) przeznaczony do upraw jagodowych (truskawka, malina, borówka), który rewitalizuje glebę, podnosi jakość plonów i wzmacnia odporność roślin.

Grzyby Trichoderma spp. wspomagają rozwój korzeni i ochronę przed chorobami. Na polskim rynku jest spora grupa produktów zawierających szczepy Trichoderma. Przykładowo TRICHOFIT 300 G to preparat biologiczny zawierający Trichoderma spp. Działa przeciw szerokiemu spektrum patogenów (Fusarium, Botrytis, Pythium, itp.), wzmacnia system korzeniowy, odbudowuje bioróżnorodność po odkażaniu gleby. Inny produkt to Trianum‑P, który zawiera Trichoderma harzianum szczep T‑22 (1×10⁹ zarodników/g) i jest w formie WG (granulat rozpuszczalny). Przeznaczony do zwalczania chorób powodowanych przez Pythium, Fusarium, Sclerotinia, Rhizoctonia, a dodatkowo wspiera wzrost korzeni i części nadziemnych.

 

Jak działają grzyby mikoryzowe?

Z kolei grzyby mikoryzowe odgrywają kluczową rolę w poprawie funkcjonowania systemu korzeniowego roślin, przede wszystkim poprzez zwiększenie dostępności wody i składników pokarmowych. Tworząc symbiotyczne połączenia z korzeniami, grzyby mikoryzowe rozwijają rozległą sieć strzępek (grzybni), które penetrują znacznie większy obszar gleby niż same korzenie. W wyniku zastosowania mikoryzy roślina ma możliwość pobierania wody z głębszych i trudniej dostępnych warstw gleby. Jest to szczególnie istotne w okresach suszy lub gdy dostępność opadów jest ograniczona. Dzięki temu rośliny mogą lepiej przetrwać trudne warunki środowiskowe, co wpływa na ich zdrowie i wzrost. Przyczynia się to również do zwiększenia przyswajalności składników pokarmowych, zwłaszcza tych, które są trudniej dostępne, takich jak fosfor, potas, magnez oraz mikroelementy. Grzyby mikoryzowe rozkładają kompleksy mineralne i uwalniają związki pokarmowe w formach łatwo przyswajalnych przez rośliny, co poprawia ich odżywienie i wzrost. Mikoryza odgrywa także istotną rolę w poprawie struktury gleby. Wydzielanie substancji organicznych, takich jak glomaliny, przez grzyby mikoryzowe wpływa korzystnie na agregację cząstek glebowych. Efektem tego jest lepsza retencja wilgoci oraz zwiększona stabilność struktury gleby, co sprzyja rozwojowi roślin i poprawia warunki wzrostu.

Rośliny skolonizowane przez mikoryzę wykazują również lepszą odporność na różne stresy abiotyczne, takie jak susza, zasolenie czy wahania temperatury. System mikoryzowy działa jako naturalna bariera ochronna, chroniąc rośliny przed chorobami odglebowymi. Ponadto, mikoryza stymuluje mechanizmy odpornościowe roślin, co zwiększa ich szanse na przetrwanie i rozwój w trudnych warunkach środowiskowych. Stosowanie preparatów mikoryzowych (np. na bazie grzybów z rodzajów Glomus, Rhizophagus, Funneliformis) jest szczególnie polecane w uprawach jagodowych, warzywnych i sadowniczych, gdzie poprawa kondycji systemu korzeniowego przekłada się bezpośrednio na jakość i wysokość plonu.

W tej grupie produktów są także inne mikroorganizmy, na przykład PGPM (pożyteczne mikroby glebowe), które poprawiają strukturę gleby, zwiększają dostępność składników pokarmowych i wspierają symbiotyczne relacje z korzeniami roślin.

Ważne jest, aby skład biostymulatorów był dostosowany do specyficznych potrzeb roślin i warunków środowiskowych, co pozwala na optymalne wykorzystanie ich potencjału wzrostowego i zdrowotnego. Właściwy dobór składników może znacząco wpłynąć na efektywność stosowania tych preparatów, przyczyniając się do zrównoważonego rozwoju rolnictwa i ochrony środowiska.

Status prawny

W Polsce nie istnieje oficjalna definicja biostymulatora w obowiązujących przepisach prawa. W związku z tym, produkty tego typu są często klasyfikowane jako:

• Środki wspomagające uprawę roślin,
• Nawozy biostymulujące, jeśli zawierają składniki pokarmowe.

Brak jednoznacznej regulacji prawnej oznacza, że producentom i użytkownikom tych produktów zaleca się ostrożność i dokładne zapoznanie się z obowiązującymi wytycznymi. W praktyce, biostymulatory są stosowane w celu poprawy wzrostu, rozwoju i odporności roślin, co czyni je cennym narzędziem w nowoczesnym rolnictwie. Jednakże, ze względu na brak oficjalnej definicji, ich status prawny może się różnić w zależności od interpretacji i kontekstu prawnego. Warto śledzić zmiany w regulacjach, które mogą wpłynąć na sposób rejestracji i stosowania tych produktów, aby zapewnić zgodność z obowiązującymi normami i przepisami prawa.

Nawóz biostymulujący to produkt łączący cechy nawozu i biostymulatora. Zawiera zarówno składniki odżywcze (np. NPK), jak i substancje stymulujące.

Nawóz biostymulujący w kwestii rejestracji i wprowadzenia na rynek podlega przepisom o nawozach — musi spełniać normy dla środków odżywczych. Od 1 marca 2025 roku obowiązuje nowa procedura rejestracji nawozów i środków wspomagających uprawę roślin, w tym nawozów biostymulujących. Proces ten odbywa się wyłącznie drogą elektroniczną za pośrednictwem generatora wniosków Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Do rejestracji nawozu biostymulującego niezbędne są takie elementy, jak dokumentacja. Powinny w niej znaleźć się: skład chemiczny produktu, sprawozdanie z badań fizykochemicznych, opinia o spełnieniu wymagań jakościowych (np. zawartość metali ciężkich), opinia o przydatności do stosowania (np. z Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach lub Instytutu Ogrodnictwa w Skierniewicach).

Wniosek można składać elektronicznie wchodząc na stronę Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW). W tym celu należy skorzystać z generatora wniosków, wypełnić formularz online i załączyć wymagane dokumenty. Wniosek składany elektronicznie należy podpisać za pomocą ePUAP lub dostarczyć osobiście do MRiRW. Podmiot składający wniosek, po pozytywnej ocenie otrzyma pozwolenie na wprowadzenie produktu do obrotu. Należy także pamiętać  oznakowaniu produktu. Może to być „nawóz WE” lub „produkt CE”, jeśli spełnia on wymagania unijne.

Środki wspomagające

Biostymulator, jeśli nie zawiera składników pokarmowych, może być traktowany jako środek wspomagający — rejestracja jest mniej restrykcyjna, ale brakuje jednolitych regulacji w UE, co utrudnia klasyfikację. Rejestracja biostymulatora zależy od jego składu i przeznaczenia. W Unii Europejskiej obowiązuje Rozporządzenie (UE) 2019/1009, które reguluje wprowadzanie na rynek produktów nawozowych, w tym biostymulatorów.

Procedura rejestracyjna

W przebiegu procedury rejestracji należy określić typ produktu. Wskazać jednoznacznie, czy jest to biostymulator mikrobiologiczny, chemiczny, czy mieszany oraz czy zawiera składniki pokarmowe (wtedy może być klasyfikowany jako nawóz biostymulujący). Produkt musi przejść testy w instytucjach naukowych, np. Instytut Ogrodnictwa – PIB, IUNG w Puławach. Musi zostać potwierdzone jego działanie i brak szkodliwości dla ludzi, zwierząt i środowiska. Certyfikacją w Polsce zajmuje się tym Polskie Centrum Badań i Certyfikacji S.A., a certyfikat potwierdza zgodność z normami UE i umożliwia obrót na rynku europejskim.

Zgłoszenie do rejestru następuje na podstawie złożenia wniosku do odpowiedniego organu (np. Ministerstwo Rolnictwa lub jednostka certyfikująca). Wymagane są dokumenty potwierdzające skład, sposób działania, wyniki badań, etykieta, karta charakterystyki. Po pozytywnej ocenie produkt otrzymuje oznaczenie CE, co umożliwia jego sprzedaż w całej UE.

Podsumowując, choć biostymulatory i nawozy biostymulujące mają wspólne cele wspierania wzrostu roślin, różnią się składem, funkcją oraz regulacjami. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla efektywnego i zgodnego z przepisami stosowania tych produktów w praktyce rolniczej i ogrodniczej. W Polsce i Europie trwają prace nad ujednoliceniem przepisów — celem jest stworzenie jasnych zasad dla produktów biologicznych, które nie są typowymi nawozami ani środkami ochrony roślin.