Wirusy ogórka – identyfikacja zagrożenia i sposoby ograniczania występowania

W artykule znajdziecie informacje o:

• Najczęściej występujących wirusach ogórka;
• Charakterystykę czterech najczęstszych chorób wirusowych ogórka;
• Informacje na temat diagnostyki chorób ogórka;
• Zalecenia dotyczące ograniczenia rozprzestrzeniania się w uprawie chorób wirusowych;
• Odpowiedzi na szczegółowe pytania ogrodników do prof. dr hab. Beaty Hasiów-Jaroszewskiej z Zakładu Wirusologii i Bakteriologii IOR–PIB w Poznaniu.

Najczęściej występujące wirusy ogórka

Prelegentka zwróciła uwagę, że występujące coraz powszechniej wirusy ogórka pod osłonami (i innych gatunków) są pokłosiem ich sukcesu ewolucyjnego polegającego na bardzo szybkiej zmienności. Odpowiedzialne są za to różne mechanizmy, zwłaszcza mutacje punktowe lub wymiany fragmentów genomu wirusów. Dlatego w relatywnie krótkim czasie powstają warianty tych patogenów o nowych cechach biologicznych. Jak pokazuje praktyka, często zdarza się tak, że powstałe warianty przełamują odporność odmian, przez co stają się one bardziej groźne. Wywołują one symptomy na roślinach uprawnych i nierzadko prowadzą do zniszczenia plantacji. Ponadto szybko adaptują się do zmiennych warunków środowiska. Najczęściej występujące wirusy ogórka pod osłonami to:

• CGMMV – wirus zielonej mozaiki ogórka,
• CMV – wirus mozaiki ogórka,
• WMV – wirus mozaiki arbuza,
• ZYMV – wirus żółtej mozaiki cukinii

Jak poinformowała specjalistka, wirusy w uprawie ogórka mogą występować nie tylko pojedynczo, ale również w infekcjach mieszanych i powodować zróżnicowane symptomy chorobowe. W tym drugim przypadku objawy często zaostrzają się w wyniku działania synergistycznego.

Wirus zielonej mozaiki ogórka

Prof. dr hab. Beata Hasiów-Jaroszewska wyjaśniała, że CGMMV należy do rodzaju Tobamovirus i wykazuje dużą zmienność biologiczną oraz genetyczną. Obecność wirusa zielonej mozaiki ogórka na roślinach tego gatunku przejawia się obecnością nieregularnych przebarwień, plam i zniekształceniami liści. Ponadto może występować zahamowanie wzrostu i rozwoju roślin oraz pogorszenie jakości handlowej owoców (w tym ich deformacje). Wirus CGMMV jest trudny do zwalczenia, ponieważ jest odporny na niekorzystne warunki środowiskowe i długo się utrzymuje. Jak podała wykładowczyni jest on w stanie przetrwać okres nawet ponad sześciu miesięcy w obiektach uprawowych bez stosowania środków dezynfekcyjnych.

Wirus zielonej mozaiki ogórka w prosty sposób przenosi się mechanicznie, m.in. w trakcie wykonywania prac pielęgnacyjnych podczas produkcji ogórka. Pierwotnym źródłem wirusa są nasiona, gdyż przenosi się on zarówno wewnątrz nasion – w zarodku, oraz na okrywie nasiennej. Warto zaznaczyć, że resztki roślinne, gleba, a nawet woda wykorzystywana do nawadniania również mogą stanowić rezerwuar CGMMV.

Wirus mozaiki ogórka

Reprezentuje on rodzaj Cucumovirus, jest polifagiem i poraża blisko 1300 gatunków roślin należących do wielu rodzin botanicznych. W porównaniu do poprzedniego wirusa jego nosicielami często są chwasty i rośliny dziko rosnące. Z kolei na odzieży i rękach pracowników czy narzędziach przeżywa bardzo krótko – do kilku dni. Z drugiej strony przenosi się pośrednio przez wektory, głównie mszycę ogórkową i brzoskwiniową. Może się też przenieść wraz z nasionami, ale w praktyce jest to rzadkie. Symptomami krążenia wirusa mozaiki ogórka w roślinach są łagodne, bądź nasilone mozaiki na liściach ogórka w zależności od „zjadliwości” danego izolatu wirusa.