Wózki wielopoziomowe i oświetlenie LED w produkcji rozsady warzyw – większa wydajność i kontrola klimatu

Układy wertykalne w uprawie i produkcji rozsady warzyw

W przypadku ziół i sałaty systemy wielopoziomowe są już szeroko wykorzystywane, ponieważ pozwalają uzyskać duże zagęszczenie roślin na jednostce powierzchni. Dzięki zastosowaniu kilku poziomów uprawowych ten sam metr kwadratowy powierzchni pomieszczenia można wykorzystać wielokrotnie. W produkcji rozsady warzyw, takich jak pomidory, papryka, ogórki, arbuzy czy bakłażany, rozwiązania znane z farm wertykalnych mogą być szczególnie przydatne na etapach wymagających precyzyjnego sterowania warunkami – podczas kiełkowania nasion, zrastania się szczepionych siewek i regeneracji roślin po uszczykiwaniu.

Takie systemy mają nie tylko zalety techniczne, ale również związane z zarządzaniem ryzykiem produkcyjnym. Latem 2026 roku w Europie występowały fale upałów. Jeśli podczas takiej pogody partia szczepionych pomidorów znajduje się w szklarni, w gorącym, zaparowanym tuneliku foliowym, w którym ma nastąpić zrastanie się roślin, poziom stresu producenta rozsady z pewnością wzrasta.

Kolejnym argumentem przemawiającym za wykorzystaniem systemów wielopoziomowych są rosnące koszty nasion. Firmy nasienne wprowadziły nowy model biznesowy dla odmian odpornych na ToBRFV, a ceny materiału siewnego znacznie wzrosły. Dla producentów rozsady coraz ważniejsze staje się więc osiąganie wysokiej zdolności kiełkowania nasion i uzyskiwanie jak największej liczby użytecznych siewek.

Od świetlówek do modułów LED – rozwój wielopoziomowej produkcji rozsady

Już 25 lat temu wykorzystywano pomieszczenia z oświetleniem, w których następowało zrastanie się szczepionych siewek, jednak rozwiązania te nie były tak zoptymalizowane jak obecnie.

Około 2000 roku firma Grow Group z Naaldwijk w Holandii, zajmująca się wówczas produkcją rozsady, korzystała z prostych pomieszczeń klimatyzowanych, w których rośliny po szczepieniu ustawiano na wózkach duńskich. Proces zrastania się szczepionych siewek odbywał się na 4–5 poziomach, z tunelikami foliowymi zamontowanymi na każdej półce. Rośliny doświetlano lampami fluorescencyjnymi przez 16–18 godzin na dobę.  Pozwalało to stosować różne strategie doświetlania i aklimatyzacji. Wózki duńskie zapewniały również dużą elastyczność działania. Czynnikiem ograniczającym było jednak doświetlanie – lampy emitowały znaczne ilości ciepła, dlatego na jednym wózku można było umieścić tylko pięć półek uprawowych. Możliwe było również wykorzystywanie jednego pomieszczenia klimatyzowanego dla roślin szczepionych danego dnia, przy początkowej wilgotności 100%.

W tym samym okresie podobny system stosowała firma Van der Lugt, również zajmująca się wówczas produkcją rozsady. Także w tym przypadku ciepło emitowane przez lampy ograniczało liczbę poziomów uprawowych.

Więcej poziomów – więcej roślin na metr kwadratowy

Dzięki systemom wielopoziomowym możliwe jest znaczne zwiększenie liczby roślin przypadających na metr kwadratowy powierzchni pomieszczenia.

W produkcji rozsady na wózkach wykorzystywane są standardowe tacki styropianowe z koreczkami wełny mineralnej. Tacki o wymiarach 40 × 60 cm mieszczą zazwyczaj 240 roślin. W komorze przy średnim zagęszczeniu 3,75 tacki na metr kwadratowy daje to 900 roślin/m². Przy pięciu poziomach uprawowych można więc uzyskać 4500 roślin na metr kwadratowy powierzchni pomieszczenia.

Wcześniej największym problemem w systemach wielopoziomowych były lampy fluorescencyjne, ponieważ wytwarzały dużo ciepła. Gdy półki znajdowały się zbyt blisko siebie, ciepło emitowane przez świetlówki wpływało na wzrost roślin – rośliny bezpośrednio pod lampami otrzymywały znacznie więcej ciepła i transpirowały intensywniej, niż te na skraju półki. Utrudniało to produkcję na wielu poziomach i uzyskanie wysokiej jednorodności partii rozsady. Konieczne było zwiększenie odległości między półkami do 40–50 cm, co ograniczało ich liczbę na wózku.

Wprowadzenie oświetlenia LED pozwoliło w dużym stopniu ograniczyć ten problem, ponieważ LEDy nie przegrzewają się (ich temperatura mieści się w zakresie 28-30°C). Na każdym poziomie można zamontować osobną linię LED, a natężenie światła regulować niezależnie.

„Recepturę” doświetlania można precyzyjnie dostosować do wymagań roślin. Co ważniejsze, natężenie światła można regulować osobno na każdym poziomie wózka. Dzięki temu w jednym pomieszczeniu może znajdować się np. rozsada pomidorów i ogórków, a także rozsada po uszczykiwaniu.

Film 1. Szczepione ogórki w starszego typu komorze do zrastania się roślin, rozmieszczone na kilku poziomach.

Wózki wielopoziomowe – większa wydajność i mniejsze ryzyko strat

Ile roślin można zmieścić na wózku wielopoziomowym? Na podstawie wcześniejszych doświadczeń firma Tecnosem udoskonaliła dotychczasowe rozwiązania, opracowując kolejną generację wózków wielopoziomowych. Zastosowano wózki z ośmioma półkami uprawowymi. Na każdej z nich mieszczą się cztery tacki, co daje łącznie 32 tacki i 7680 roślin na jednym wózku.

Na wózkach może odbywać się nie tylko zrastanie się szczepionych siewek, ale również kiełkowanie nasion czy wzrost nowych pędów po uszczykiwaniu szczepionych roślin pomidora prowadzonych na dwa pędy.

Film 2. Szczepione pomidory po uszczykiwaniu (usunięciu wierzchołka wzrostu) w nowej komorze do zrastania się szczepionych siewek.

Jednym z głównych celów firmy Tecnosem było stworzenie rozwiązania wydajnego i elastycznego. Wózki umożliwiają transport dużej liczby roślin, które można łatwo wwozić do pomieszczeń klimatyzowanych i z nich wywozić.

Kolejną zaletą dla producentów rozsady, którzy zamiast tunelików foliowych w szklarni wykorzystują pomieszczenia o kontrolowanym klimacie, jest ograniczenie ryzyka produkcyjnego. Warunki pogodowe latem stają się coraz mniej przewidywalne. Bardzo upalne dni, burze, powodzie czy silne wiatry – to wszystko zdarza się latem.

Po złagodzeniu kryzysu energetycznego ponownie wzrosło zainteresowanie produkcją pomidorów do upraw doświetlanych. Rozsadę do takich upraw sadzi się latem i wczesną jesienią, aby uzyskać wysoką produkcję w okresie, gdy ceny pomidorów są atrakcyjne – od połowy października, a szczególnie przed Bożym Narodzeniem. Aby osiągnąć szczyt produkcji na początku grudnia, konieczne jest sadzenie rozsady mniej więcej od połowy września do początku października. Uzyskanie prawie kwitnących, dwupędowych pomidorów wymaga około 49–52 dni od siewu. Oznacza to, że siew przypada na koniec lipca lub początek sierpnia, czyli okres wakacyjny dla wielu osób, ale nie dla producentów rozsady.

W przypadku wykorzystania klimatyzowanych komór do zrastania szczepionych roślin warunki zewnętrzne mają znacznie mniejszy wpływ na przebieg procesu, ponieważ temperatura, wilgotność i oświetlenie są kontrolowane.

Bardzo ważne pozostaje przygotowanie silnych podkładek, ich odpowiedni dobór i rozstawa, a także dopasowanie roślin podczas szczepienia. W omawianej technologii wykorzystuje się rośliny w wieku około 16–17 dni. Jeżeli jednak temperatura w tunelu do zrastania szczepionych siewek przekroczy 32°C, utrzymanie prawidłowego przebiegu procesu staje się bardzo trudne…

W dalszej części – dostępnej bezpłatnie, po zalogowaniu się na naszym portalu – znajdziecie informacje o wilgotności podczas zrastania się szczepionych siewek, zalecanym natężęniu i widmie światła w komorze, w której zrastają się szczepione rośliny pomidora, a także na temat ryzyka wystąpienia odemy i sposobów zapobiegania jej (red).