Doświetlanie truskawek LED – które spektrum poprawia plon i ogranicza koszty?

W poprzednim artykule na temat doświetlania truskawek przedstawiliśmy najnowsze kanadyjskie doświadczenia dotyczące dynamicznego sterowania spektrum światła. Wyniki wskazywały, że zmiana spektrum w czasie może zwiększać plon, ale reakcja w dużym stopniu zależy od odmiany i warunków uprawy.

Inne badania opublikowane w 2026 r. pozwalają spojrzeć na problem z kolejnej perspektywy. Czy wystarczy dostarczyć roślinom odpowiednią dobową ilość światła? Jakie znaczenie ma jego spektrum? I wreszcie – czy strategia zapewniająca korzystną reakcję roślin będzie jednocześnie ekonomicznie uzasadniona?

Czerwone i białe LED-y – nowe wyniki badań z Korei

We wrześniu 2026 r. w czasopiśmie naukowym „Horticulturae” opublikowano wyniki doświadczenia dotyczącego doświetlania truskawki odmiany ‘Seolhyang’ w dwupoziomowym systemie hydroponicznym. W tego rodzaju systemach jednym z istotnych problemów jest nierównomierny dostęp światła do roślin. Rośliny znajdujące się na dolnym poziomie są zacieniane przez wyżej położone rzędy, co może silnie ograniczać fotosyntezę, a w konsekwencji wzrost i plonowanie.

Różnica w ilości światła docierającego do roślin była w doświadczeniu bardzo duża. Średnie DLI (Daily Light Integral), czyli dobowa suma światła, dla całego okresu doświadczenia wynosiło 10,19 mol/m² na dobę na górnym poziomie i zaledwie 2,96 mol/m²na dobę na dolnym.

Doświetlanie truskawek z zastosowaniem modułów LED (Light-Emitting Diode – dioda elektroluminescencyjna) dostarczało roślinom na dolnym poziomie dodatkowo 6,48 mol/m² na dobę. Dzięki temu całkowite DLI wzrosło tam średnio do 9,44 mol/m² na dobę, a więc zbliżyło się do wartości uzyskiwanej przez rośliny rosnące na górnym poziomie.

Jakie spektrum światła porównywano?

Badacze zastosowali cztery warianty doświetlania LED:

• światło niebieskie,
• światło czerwone,
• światło czerwone i białe,
• światło czerwone, białe i daleką czerwień.

Natężenie doświetlania wynosiło około 150 µmol/m²/s, a lampy pracowały tak, aby zapewnić 12-godzinny fotoperiod. Spośród badanych wariantów najlepsze rezultaty uzyskano przy połączeniu światła czerwonego i białego. Wariant ten zapewnił najbardziej konsekwentną poprawę parametrów wzrostu, plonowania oraz jakości owoców.

Ciekawe są dane dotyczące plonu. Rośliny z niedoświetlanego dolnego poziomu, które nie otrzymywały dodatkowego światła, wydały 102,4 g owoców na roślinę. Przy zastosowaniu kombinacji światła czerwonego i białego plon zwiększył się do 359,1 g na roślinę. Był więc ponad trzykrotnie większy. Mimo tak dużej poprawy nadal stanowił jednak tylko 65,6% plonu roślin znajdujących się na górnym, lepiej oświetlonym poziomie.

Doświetlanie truskawek – podobne DLI nie oznacza takiego samego plonu

To jeden z najciekawszych praktycznych wniosków z tego doświadczenia. Dzięki lampom LED średnie DLI dolnego poziomu wzrosło z 2,96 do 9,44 mol/m²/dobę i tym samym zbliżyło się do 10,19 mol/m²/dobę otrzymywanych przez rośliny na górnym poziomie. Nie spowodowało to jednak całkowitego wyrównania plonu.

Pokazuje to, że sama dobowa liczba fotonów nie opisuje wszystkich warunków świetlnych istotnych dla rośliny. Znaczenie mają również m.in. spektrum, rozkład światła w obrębie roślin i łanu oraz sposób, w jaki światło naturalne i sztuczne dociera do liści w ciągu dnia. DLI jest więc niezwykle przydatnym parametrem zarządzania światłem, ale nie powinno być traktowane jako jedyny wskaźnik pozwalający przewidywać reakcję uprawy.

DLI to nie wszystko

DLI (Daily Light Integral) informuje o całkowitej ilości światła fotosyntetycznie czynnego otrzymanego przez roślinę w ciągu doby. Dwie rośliny mogą jednak otrzymać podobne DLI, a mimo to rosnąć i plonować inaczej. Znaczenie mają również:

• spektrum światła,
• natężenie światła w poszczególnych okresach dnia,
• udział światła naturalnego i sztucznego,
• równomierność oświetlenia roślin,
• architektura łanu,
• odmiana,
• temperatura, wilgotność, fertygacja i dostępność CO₂.

Dlatego DLI należy interpretować razem z pozostałymi parametrami uprawy.

Czy daleka czerwień poprawiła wyniki?

W doświadczeniu zastosowano również kombinację obejmującą światło czerwone, białe oraz daleką czerwień – FR (far-red). Daleka czerwień może wpływać m.in. na wydłużanie pędów i architekturę roślin. Nie oznacza to jednak, że jej dodanie do spektrum automatycznie zwiększa plon.

W omawianym doświadczeniu z doświetlaniem truskawek kombinacja czerwieni i światła białego okazała się korzystniejsza niż wariant, w którym do tego spektrum dołączono daleką czerwień. To kolejny argument przeciwko poszukiwaniu jednej uniwersalnej „receptury świetlnej”. Efekt poszczególnych zakresów widma zależy od ich proporcji, natężenia, czasu stosowania, odmiany oraz warunków uprawy.

A może równie ważna jak plon jest ekonomika doświetlania?

W profesjonalnej produkcji bardzo dobry efekt fizjologiczny nie wystarcza, jeśli koszt jego uzyskania jest zbyt wysoki. Problem ma szczególne znaczenie w produkcji zimowej, kiedy doświetlanie truskawek realizowane jest przez wiele godzin, a koszt energii elektrycznej staje się istotnym elementem kosztów produkcji. To zagadnienie przeanalizowali naukowcy z Agriculture and Agri-Food Canada (AAFC). Wyniki ich badań opublikowano w 2026 r. w czasopiśmie „Agriculture”.

Doświadczenie przeprowadzono z truskawkami odmian ‘Albion’ i ‘Favori’. Badacze porównali cztery warianty spektrum LED: czerwono-niebieskie z bardzo dużym udziałem światła czerwonego, różowe, ciepłe białe oraz białe. Wszystkie warianty zapewniały PPFD (Photosynthetic Photon Flux Density), czyli gęstość strumienia fotonów fotosyntetycznych, na poziomie około 200 µmol/m²/s oraz dodatkowe DLI wynoszące 11,52 mol/m²/dobę.

Różne spektrum, ale bez istotnej różnicy w plonie

Rezultat był bardzo interesujący. Zastosowane rodzaje spektrum wpływały na niektóre parametry wzrostu wegetatywnego, fotosyntezy i jakości owoców, jednak nie stwierdzono istotnego wpływu spektrum na plon żadnej z dwóch badanych odmian. To ważne w zestawieniu z wynikami innych doświadczeń, w których zmiana spektrum prowadziła do wzrostu plonu.

Nie oznacza to, że któreś z badań daje „prawidłową”, a inne błędną odpowiedź. Przeciwnie – pokazuje, jak silnie efekt doświetlania zależy od konkretnej odmiany, zastosowanych opraw, udziału światła naturalnego i całego środowiska uprawy. Różnice pomiędzy wariantami pojawiły się natomiast w innym miejscu – w efektywności energetycznej.

Ile kosztuje światło potrzebne do wyprodukowania kilograma truskawek?

W doświadczeniu kanadyjskim najwyższą skutecznością charakteryzowały się oprawy czerwono-niebieskie, w których 95,1% emitowanego światła stanowiło światło czerwone…