Sucha zgnilizna wierzchołków owoców pomidora w uprawie bezglebowej – nie zawsze chodzi o brak wapnia!

Dlaczego pomidory mają suchą zgniliznę mimo dostępności wapnia?

Wapń jest transportowany w roślinie przede wszystkim wraz ze strumieniem transpiracyjnym w ksylemie. Owoce transpirują znacznie słabiej niż liście, dlatego ich zaopatrzenie w wapń jest szczególnie podatne na zaburzenia gospodarki wodnej. W efekcie sucha zgnilizna wierzchołków może wystąpić nawet wtedy, gdy zawartość wapnia w pożywce jest prawidłowa. Znaczenie mają m.in. aktywność systemu korzeniowego, dostępność wody, EC w strefie korzeniowej, klimat oraz tempo wzrostu owoców.

Podatność na BER jest także cechą zależną od genotypu. Poszczególne odmiany mogą wyraźnie różnić się
wrażliwością na to zaburzenie fizjologiczne. W praktyce produkcyjnej niektóre odmiany pomidora wykazują małą podatność na suchą zgniliznę wierzchołków owoców.

Zmienna pogoda, późny start nawadniania – niektóre z przyczyn problemów z pobieraniem wapnia

Wiosną ryzyko wzrasta podczas chłodnych nocy i wolnego nagrzewania strefy korzeniowej. Sucha zgnilizna wierzchołków owoców pomidora może nasilać się w uprawach silnie wegetatywnych, ponieważ duża powierzchnia liści i intensywna transpiracja zwiększają udział wody oraz wapnia transportowanych do części wegetatywnych. Ponieważ owoce transpirują znacznie mniej intensywnie niż liście, dociera do nich tylko niewielka część wapnia pobieranego przez korzenie. Największe zagrożenie pojawia się jednak nie podczas samego okresu chłodu, lecz w momencie gwałtownej zmiany warunków. Szczególnie niebezpieczne jest nagłe przejście od chłodnej, pochmurnej pogody do intensywnego nasłonecznienia. Wtedy zapotrzebowanie roślin na wodę gwałtownie rośnie, natomiast możliwości jej pobierania przez korzenie mogą nie pokrywać potrzeb roślin. Dodatkowo, jeżeli nawadnianie rozpoczyna się zbyt późno lub dostarcza zbyt mało pożywki, wilgotność maty spada, a EC w strefie korzeniowej wzrasta. Taka zmiana może być groźniejsza niż kilka dni stabilnie wysokiej temperatury.

Silne nasłonecznienie, za duże odstępy w nawanianiu, duże obciążenie roślin owocami

Latem głównym zagrożeniem są silne nasłonecznienie, wysoka temperatura oraz szybkie przesychanie podłoża. Zbyt długie przerwy między cyklami nawadniania powodują wzrost EC i ograniczają pobieranie wody oraz składników pokarmowych. Ryzyko problemów z pobieraniem i transportem wapnia do owoców zwiększa się szczególnie przy dużym obciążeniu roślin owocami czy wysokiej temperaturze owoców lub osłabieniu systemu korzeniowego.

Błędy w fertygacji

Oczywiście przyczyną zaburzeń w pobieraniu wapnia może być także nierównomierna praca instalacji nawadniającej. Zarówno w wełnie mineralnej, jak i w matach kokosowych błędy w fertygacji mogą szybko pogorszyć warunki w strefie korzeniowej. W przypadku pojawienia się pierwszych objawów należy sprawdzić nie tylko ilość podanej pożywki i wielkość przelewu, lecz także godzinę rozpoczęcia nawadniania, wielkość pojedynczych dawek, odstępy między cyklami oraz moment pojawienia się pierwszego przelewu.

Tempo przesychania podłoża zależy od jego właściwości, a także sposobu podawania pożywki i równomierności uwilgotnienia całej strefy korzeniowej. W podłożu kokosowym należy uwzględnić również jego zdolność do wymiany kationów. Niedostatecznie wypłukane lub nieprawidłowo zbuforowane podłoże kokosowe może uwalniać potas i sód, a jednocześnie wiązać część dostarczanego wapnia i magnezu w kompleksie sorpcyjnym.  

Skład pożywki w strefie korzeniowej

Skład pożywki podawanej przez kroplowniki nie zawsze odpowiada składowi roztworu w bezpośrednim otoczeniu korzeni. Dlatego, jeśli sucha zgnilizna wierzchołków owoców pomidora pojawia się już na pierwszych gronach, warto sprawdzić jakość podłoża, sposób jego przygotowania przed sadzeniem oraz równomierność nawodnienia strefy korzeniowej. Jeśli problem się powtarza, warto porównać zawartość Ca, K, Mg i Na w pożywce podawanej, przelewie oraz roztworze pobranym ze strefy korzeniowej.

Sama wartość EC nie pokazuje bowiem, które składniki gromadzą się w podłożu ani których roślinie może brakować.

Inne parametry podłoża

W matach z wełny mineralnej należy sprawdzić także liczbę, położenie i drożność otworów odpływowych, ponieważ sposób nacięcia folii wpływa nie tylko na wielkość przelewu, lecz również na zawartość wody, natlenienie i temperaturę strefy korzeniowej. Warto również porównać maty z roślinami zdrowymi i uszkodzonymi. Różnice między matami lub sekcjami instalacji mogą prowadzić do lokalnego występowania objawów, mimo że średnie wyniki dla całej uprawy pozostają prawidłowe.

Cieniowanie szklarni

Cieniowanie nie usuwa przyczyny zaburzeń zaopatrzenia owoców w wapń, ale może ograniczyć skutki nadmiernego promieniowania i wysokiej temperatury. Umiarkowane cieniowanie obniża temperaturę liści i owoców oraz pomaga stabilizować gospodarkę wodną roślin. Największe znaczenie ma podczas upałów i gwałtownych zmian nasłonecznienia. Nie zastępuje jednak prawidłowego nawadniania, wentylacji i kontroli klimatu, a zbyt silne ograniczenie światła może osłabić fotosyntezę, wzrost i plonowanie.

Gdy wystąpi sucha zgnilizna wierzchołków owoców pomidora

W przypadku pojawienia się suchej zgnilizny wierzchołkowej nie należy ograniczać diagnostyki do aktualnego stężenia wapnia w pożywce. Należy przeanalizować wcześniejszy przebieg promieniowania i temperatury, strategię nawadniania, wilgotność oraz EC podłoża, stan systemu korzeniowego, a także równomierność pracy instalacji.

Samo zwiększenie dawki wapnia rzadko usuwa rzeczywistą przyczynę problemu, a jeżeli prowadzi do wzrostu EC, może dodatkowo ograniczyć pobieranie wody przez rośliny.

Często Zadawane Pytania (Frequent Asked Questions – FAQ)

Czy przy suchej zgniliźnie pomidora należy zwiększyć stężenie wapnia w pożywce?

• Nie zawsze. Sucha zgnilizna wierzchołków owoców pomidora często nie wynika z niedoboru wapnia w pożywce, lecz z ograniczonego pobierania lub transportu tego składnika do młodych owoców. Najpierw należy sprawdzić wilgotność i EC podłoża, stan korzeni, pracę kroplowników oraz przebieg nawadniania. Zwiększenie stężenia pożywki może podnieść EC i dodatkowo ograniczyć pobieranie wody.

Czy prawidłowy poziom wapnia w liściach wyklucza suchą zgniliznę?

• Nie. Wapń jest transportowany głównie wraz ze strumieniem wody, dlatego może gromadzić się w liściach, podczas gdy młode owoce nadal otrzymują go zbyt mało. Analiza liści nie zawsze odzwierciedla lokalne zaopatrzenie owoców w wapń i nie wyklucza wystąpienia suchej zgnilizny wierzchołków owoców pomidora.

Czy opryskiwanie wapniem pomaga zapobiec suchej zgniliźnie?

• Opryskiwanie wapniem zwykle nie usuwa głównej przyczyny problemu. Wapń naniesiony na liście słabo przemieszcza się do owoców, a skuteczność zabiegu zależy między innymi od bezpośredniego pokrycia młodych owoców. Zabieg nie zastąpi stabilnego nawadniania, właściwego EC podłoża i zdrowego systemu korzeniowego.

Czy awaria nawadniania może spowodować suchą zgniliznę owoców?

• Tak. Podczas słonecznego dnia nawet stosunkowo krótka przerwa w nawadnianiu może spowodować gwałtowny spadek zawartości wody w macie i wzrost EC w strefie korzeniowej. Uszkodzenie młodych tkanek powstaje podczas stresu wodnego, ale objawy suchej zgnilizny mogą stać się widoczne dopiero po kilku dniach.

Które odmiany pomidora są bardziej podatne na suchą zgniliznę?

• Większą podatność mogą wykazywać odmiany o dużych, szybko rosnących lub wydłużonych owocach. Sucha zgnilizna wierzchołków owoców pomidora może jednak wystąpić również na pomidorach malinowych i koktajlowych. Bardziej podatna odmiana może ujawnić zaburzenia gospodarki wodnej i zaopatrzenia owoców w wapń wcześniej niż odmiany mniej wrażliwe.

Czy owoce z objawami suchej zgnilizny można uratować?

• Uszkodzonej tkanki już nie da się zregenerować; działania korygujące mają przede wszystkim zapobiec występowaniu BER na kolejnych rozwijających się owocach.