Uprawa papryki pod osłonami w rejonie Potworowa

Potworów leży w jednym z najważniejszych rejonów produkcji papryki pod osłonami w Polsce. Tunele foliowe od dziesięcioleci są tu podstawą produkcji w wielu gospodarstwach. Przy wieloletniej, intensywnej uprawie na tym samym stanowisku wyzwaniem staje się utrzymanie gleby w dobrej kondycji. Producenci zwracają uwagę na pogorszenie plonowania, które w części gospodarstw skłania ich do przenoszenia tuneli na nowe stanowiska.

Tym problemem zajęło się pięcioro uczniów III Liceum Ogólnokształcącego im. płk. Dionizego Czachowskiego w Radomiu. W projekcie „Papryka przyszłości – jak chronić glebę i wodę?” szukają sposobów na dłuższe użytkowanie stanowisk pod tunelami, ograniczenie zasolenia gleby i lepsze wykorzystanie wody opadowej. Projekt jest realizowany w roku szkolnym 2026/2027.

Fosfor i zasolenie gleby pod tunelami paprykowymi

Uczniowie pobrali próbki gleby spod czynnego tunelu paprykowego, z dwóch pól po dawnych tunelach oraz ze stanowiska kontrolnego, na którym nigdy nie prowadzono uprawy pod osłonami. Analizy laboratoryjne wykazały różnice w zasoleniu oraz w zawartości składników pokarmowych, m.in. fosforu i potasu.

Wyniki analizy gleby z czterech stanowisk w rejonie Potworowa:

ParametrCzynny tunel (TP 1)Pole po tunelu, 2–3 lata (TP 3)Pole po tunelu, 10–15 lat (TP 10)Pole kontrolne (PK)
Azot azotanowy (N–NO₃), mg/l101,67,88,850,4
Azot amonowy (N–NH₄), mg/l32,016,522,124,3
Fosfor (P), mg/l332,1270,245,121,3
Potas (K), mg/l315,7167,7120,936,7
Magnez (Mg), mg/l205,8138,988,384,2
Wapń (Ca), mg/l2 356,52 564,6901,21 552,6
Zasolenie, g/l w przeliczeniu na NaCl1,10,30,30,4

Podane lata oznaczają przybliżony czas od usunięcia tunelu do pobrania próbki. Składniki pokarmowe oznaczono metodą uniwersalną, a zasolenie metodą ekstrakcji 1:3. Źródło danych – Agro Ekspert Polska, sprawozdanie z badań nr 4909/2026 z 16 października 2026 r.

W próbce z pola, z którego tunel usunięto 2–3 lata wcześniej, zawartość fosforu wynosiła 270,2 mg/l mimo prowadzenia późniejszych upraw bez nawożenia. Na polu kontrolnym oznaczono 21,3 mg/l. Przy interpretacji tej różnicy trzeba uwzględnić historię nawożenia, rodzaj gleby i sposób użytkowania stanowisk. Samo porównanie próbek pozwala stwierdzić różnice między badanymi polami. Ustalenie ich przyczyn wymaga dalszych badań.

Czy przepłukiwanie gleby ograniczy zasolenie?

W kolejnym doświadczeniu uczniowie zamierzają przepłukiwać próbki gleby różnymi ilościami wody. Sprawdzą, jak zmienia się zasolenie i ile składników pokarmowych pozostaje w glebie. Jeśli uda się zbadać wodę odpływającą z próbek, ocenią również, które składniki zostały wymyte i w jakiej ilości.

Dla producentów istotne będzie, jak przy spadku zasolenia zmieni się zawartość składników nawozowych. Wyniki doświadczenia laboratoryjnego będą wymagały weryfikacji w warunkach gospodarstwa.

Ile deszczówki można zebrać z tunelu foliowego?

Woda opadowa spływa po folii poza tunel. Zespół analizuje, ile tej wody można zebrać i zmagazynować z myślą o nawadnianiu roślin lub wykorzystaniu jej w doświadczeniach z przepłukiwaniem gleby.

Z tunelu o wymiarach 7 × 30 m podczas opadu 30 mm można szacunkowo zebrać około 5 tys. litrów deszczówki, przy założeniu, że system zbierze 80% wody przypadającej na powierzchnię zajmowaną przez tunel. Obliczenie dla 210 m² daje 5040 litrów.

Uczniowie zamierzają wykorzystać historyczne dane meteorologiczne, by oszacować ilość wody możliwej do zebrania w poszczególnych miesiącach. O jej wykorzystaniu w gospodarstwie zdecydują m.in. rozkład opadów, pojemność zbiorników i zapotrzebowanie upraw na wodę. Zespół rozważa również okresowe zdejmowanie folii po sezonie, by umożliwić naturalnym opadom dotarcie do gleby.

Jak zmieniała się powierzchnia tuneli w gminie Potworów?

Do badań gleby uczniowie dołączą analizę przestrzenną. Na podstawie archiwalnych ortofotomap Geoportalu i zobrazowań satelitarnych programu Copernicus chcą odtworzyć zmiany powierzchni zajmowanej przez tunele foliowe w gminie Potworów w latach 1990–2025. W analizie wykorzystają oprogramowanie QGIS.

Porównanie obrazów z lata i zimy ma pomóc oszacować, jaka część tuneli pozostaje pokryta folią przez cały rok. To pozwoli ocenić, na jaką skalę gleba jest odsłaniana po sezonie i ma wtedy kontakt z naturalnymi opadami.

Uczniowie chcą opracować zalecenia dla producentów papryki

Po zakończeniu badań zespół zamierza opracować wskazówki dla producentów papryki i innych warzyw uprawianych pod osłonami. Wśród rozpatrywanych rozwiązań są dostosowanie nawożenia do wyników analiz gleby, zbieranie deszczówki i rotacyjne użytkowanie stanowisk.

Chcemy, aby wyniki naszych badań były przydatne nie tylko podczas konkursu, ale przede wszystkim dla producentów papryki. Zależy nam na znalezieniu rozwiązań, dzięki którym będzie można dłużej prowadzić wydajne uprawy na tych samych stanowiskach, zachowując dobrą kondycję gleby i oszczędzając wodę –

mówi Nikodem Smagowski.

Projekt realizują Nikodem Smagowski, Maja Chudzińska, Iwo Dziubiński, Kuba Nowakowski i Kacper Spadło pod opieką Joanny Siczek. Zespół bierze udział w projekcie Climate Detectives, międzynarodowym wyzwaniu edukacyjnym Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) i Europejskiego Biura Edukacji Kosmicznej (ESERO), w którym uczniowie prowadzą badania nad lokalnymi problemami środowiskowymi.