Ekrany termorefleksyjne ograniczają straty wody – wyniki trzyletnich badań
Odpowiednio dobrane osłony cieniujące mogą nie tylko chronić rośliny przed nadmiernym nasłonecznieniem i wysoką temperaturą, ale również ograniczać straty wody. W badaniach prowadzonych przez firmę Arrigoni zastosowanie ekranów termorefleksyjnych pozwoliło zmniejszyć obliczoną ewapotranspirację referencyjną o około 40–50% w porównaniu z powierzchnią nieosłoniętą. Wyniki wskazują, że w gospodarowaniu wodą znaczenie ma nie tylko intensywność nawadniania, ale także sposób kształtowania mikroklimatu upraw.
Ograniczanie strat wody zaczyna się od mikroklimatu
Rosnąca częstotliwość okresów suszy i fal upałów sprawia, że efektywne gospodarowanie wodą staje się jednym z najważniejszych problemów ogrodnictwa. Dotyczy to zarówno upraw polowych, jak i prowadzonych pod osłonami, w których utrzymanie odpowiednich warunków termicznych i wilgotnościowych ma wpływ na rozwój roślin.
Poprawa efektywności nawadniania nie ogranicza się tylko do modernizacji instalacji, precyzyjnego dawkowania wody czy monitorowania wilgotności podłoża. Istotną rolę mogą odgrywać również materiały osłonowe, które wpływają na ilość promieniowania docierającego do roślin i temperaturę ich otoczenia. Jednym z kierunków rozwoju technologii osłonowych są ekrany termorefleksyjne, które ograniczają nagrzewanie się chronionej powierzchni, przy zachowaniu odpowiedniego dostępu światła dla roślin.
Trzy lata badań i 25 rodzajów materiałów osłonowych
Wpływ takich rozwiązań na warunki mikroklimatyczne analizował dział badawczo-rozwojowy włoskiej firmy Arrigoni, specjalizującej się w produkcji siatek i materiałów osłonowych dla rolnictwa i ogrodnictwa.
W ciągu trzech lat przeprowadzono osiem doświadczeń, obejmujących łącznie 25 różnych materiałów. W badaniach wykorzystano metodologię opartą na wytycznych Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO), w tym obliczenia ewapotranspiracji referencyjnej (ETo) według równania Penmana-Monteitha.
Ewapotranspiracja obejmuje dwa procesy: parowanie wody z powierzchni gleby oraz transpirację, czyli oddawanie pary wodnej przez rośliny. Ewapotranspiracja referencyjna jest natomiast wskaźnikiem pozwalającym ocenić wpływ warunków meteorologicznych na zapotrzebowanie na wodę. Do jej obliczania wykorzystuje się m.in. temperaturę i wilgotność powietrza, promieniowanie słoneczne oraz prędkość wiatru.
Podczas letnich doświadczeń, prowadzonych w warunkach maksymalnej temperatury przekraczającej 31°C, zastosowanie ekranów termorefleksyjnych Prisma i Robuxta wiązało się z ograniczeniem obliczonej ewapotranspiracji referencyjnej o 40–50% w porównaniu z powierzchnią bez osłony. Wyniki te nie oznaczają jednak automatycznie zmniejszenia rzeczywistego zużycia wody do nawadniania o taki sam procent. Pokazują przede wszystkim wpływ osłon na ograniczenie utraty wody.
Nie tylko stopień zacienienia decyduje o ograniczeniu strat wody
Jednym z ciekawszych wniosków z doświadczeń jest to, że większe zacienienie nie zawsze przekłada się proporcjonalnie na ograniczenie ewapotranspiracji.
W badaniach porównano materiały o różnym stopniu zacienienia i właściwościach optycznych.
| Rodzaj osłony | Stopień zacienienia | Ograniczenie ewapotranspiracji referencyjnej* |
|---|---|---|
| Prisma i Robuxta LDF | 30% | 40% |
| Robuxta MDF | 49% | 46% |
| Osłona całkowicie nieprzepuszczająca światła | 100% | 75% |
*Wartości podane przez Arrigoni, w porównaniu z powierzchnią nieosłoniętą.
Całkowite odcięcie światła pozwoliło uzyskać największą redukcję wskaźnika, jednak – oczywiście – takie rozwiązanie nie zapewnia roślinom promieniowania niezbędnego do fotosyntezy. W produkcji ogrodniczej istotne jest więc znalezienie kompromisu między ograniczaniem nadmiernego nagrzewania się uprawy a utrzymaniem odpowiednich warunków świetlnych. Wyniki przedstawione przez Arrigoni wskazują, że znaczenie ma nie tylko procent zacienienia, lecz również zdolność materiału do odbijania promieniowania słonecznego.
Jak działają ekrany termorefleksyjne?
Ekrany termorefleksyjne wykorzystują właściwości materiałów odbijających część promieniowania słonecznego, ograniczając ilość energii cieplnej docierającej do chronionej przestrzeni. W przypadku osłon Prisma i Robuxta istotną rolę odgrywa biała powierzchnia materiału, która sprzyja odbijaniu promieniowania. Według producenta materiały te charakteryzują się również dużą zdolnością rozpraszania światła. Dzięki temu promieniowanie docierające do roślin może być bardziej równomiernie rozłożone, co ogranicza powstawanie miejsc nadmiernie nasłonecznionych.
Ma to znaczenie szczególnie w warunkach silnego promieniowania słonecznego, kiedy nadmierna temperatura liści i intensywna transpiracja mogą prowadzić do zaburzeń gospodarki wodnej roślin. Właściwości optyczne materiałów osłonowych należy jednak rozpatrywać łącznie. Oprócz stopnia zacienienia istotna jest transmisja promieniowania fotosyntetycznie czynnego (PAR), jego rozproszenie oraz wpływ osłony na temperaturę i wilgotność powietrza. W przypadku ekranów Robuxta producent stosuje dodatkowo konstrukcję wzmocnioną monofilamentem, która ma poprawiać wytrzymałość mechaniczną materiału.
Czy ekrany termorefleksyjne mogą zmniejszyć zapotrzebowanie upraw na wodę?
Ograniczenie energii cieplnej docierającej do roślin i powierzchni podłoża może wpływać na tempo parowania wody oraz warunki transpiracji. Rzeczywiste zapotrzebowanie roślin na wodę zależy również od gatunku, fazy rozwoju, powierzchni liści, warunków uprawy i sposobu prowadzenia nawadniania.
W uprawach pod osłonami szczególne znaczenie ma także utrzymanie równowagi między temperaturą, wilgotnością powietrza, intensywnością transpiracji i dostępnością światła. Zbyt silne ograniczenie promieniowania może zmniejszać potencjał fotosyntezy, a niewłaściwie dobrane warunki wilgotnościowe mogą utrudniać prawidłową transpirację. Dlatego wybór materiału osłonowego powinien uwzględniać nie tylko jego zdolność do ograniczania nagrzewania się uprawy, ale także wymagania konkretnego gatunku i warunki panujące w obiekcie.
Wyniki badań zostaną przedstawione na targach EIMA 2026
Rezultaty doświadczeń z ekranami termorefleksyjnymi firma Arrigoni zaprezentuje podczas targów EIMA International 2026, które odbędą się od 10 do 14 listopada w Bolonii. Producent zapowiada również prezentację nowego katalogu materiałów osłonowych, obejmującego siatki i folie przeznaczone do różnych zastosowań rolniczych i ogrodniczych.
Nowa oferta ma być uporządkowana według potrzeb poszczególnych upraw, z uwzględnieniem możliwości łączenia różnych materiałów. Przedstawione wyniki wpisują się w szerszy kierunek rozwoju technologii ogrodniczych, w którym coraz większe znaczenie ma kompleksowe zarządzanie mikroklimatem. Odpowiednio dobrane materiały osłonowe mogą być jednym z elementów ograniczania stresu termicznego i poprawy gospodarowania wodą, obok precyzyjnego nawadniania, monitorowania parametrów klimatu i właściwego prowadzenia uprawy.
Źródło: informacja prasowa Arrigoni S.p.A., 26 października 2026 r.; metodologia ewapotranspiracji referencyjnej FAO-56.
