30-letnia wspólnotowa prawna ochrona odmian roślin dla gatunków o długim cyklu rozwojowym i hodowlanym
Hodowcom, czyli twórcom odmian, jadalnych szparagów, cebulowych roślin ozdobnych, a także drzew i krzewów roślin ozdobnych oraz sadowniczych (w tym jagodowych) przysługiwać będzie 30-letnia prawna ochrona odmian w ramach Wspólnotowego Wyłącznego Prawa do Odmiany (Community Plant Variety Right = CPVR). Przedłużenie tego okresu w odniesieniu do wielu gatunków roślin, dla których dotychczasowa ochrona wynosiła 25 lat, zostało przegłosowane w Parlamencie Europejskim i przyjęte przez Radę Europejską. Jest to, w dużej mierze efekt działań organizacji branżowych, takich jak CIOPORA (międzynarodowe stowarzyszenie hodowców odmian roślin ogrodniczych rozmnażanych wegetatywnie) oraz Euroseeds i Plantum.
Koszty hodowli a długość prawnej ochrony odmian
Zgodnie z intencją stowarzyszeń CIOPORA, Euroseeds i Plantum, wydłużenie ochrony zaspokoi potrzeby hodowców odmian roślin o szczególnie długich cyklach produkcyjnych i hodowlanych, umożliwiając sprawiedliwy zwrot kosztów, jakie dotyczą tych prac. Przedłużony okres prawnej ochrony odmian pozwoli hodowcom, z których wielu to małe i średnie przedsiębiorstwa, wykorzystać nowe możliwości biznesowe i ponownie zainwestować w tworzenie nowych i ulepszonych odmian.
Przedłużenie ochrony będzie dotyczyć wspólnotowego wyłącznego prawa (CPVR) w odniesieniu do odpowiednich gatunków – zarówno obecnie przysługującego, jak i wydanego w przyszłości.
– To bardzo dobre zabezpieczenie dla hodowców wymienionych grup gatunków i pozytywny sygnał dla całej branży hodowlanej, mówiący że jej potrzeby są dostrzegane przez decydentów – stwierdził Sekretarz Generalny CIOPORA’y dr Edgar Krieger.
Zmiana przepisów jeszcze w tym roku?
Oczekuje się, że rozporządzenie wydłużające prawną ochronę odmian wejdzie w życie jeszcze przed końcem roku, 20 dni po opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Official Journal of the European Union).
Wykaz odmian w wymienionych grupach gatunków zostanie opublikowany przez Wspólnotowy Urząd ds. Odmian Roślin (Community Plant Variety Office = CPVO). Ten ostatni ogłosił, że będzie identyfikował uprawy kwalifikujące się do przedłużenia ochrony i aktualizował CPVRs, gdy przepisy wejdą w życie, a także informował o zmianach właścicieli obecnych tytułów prawnych (czyli wyłącznego prawa do odmian obowiązującego na terenie całej UE).
Zorganizowane działania na rzecz ochrony własności intelektualnej w branży ogrodniczej
Organizacją, która lobbowała na rzecz nowo przyjętych przepisów, jest CIOPORA, z którą współpracowały stowarzyszenia Euroseeds i Planntum.
CIOPORA – międzynarodowe stowarzyszenie hodowców odmian roślin ogrodniczych rozmnażanych wegetatywnie – to organizacja non-profit z siedzibą w Hamburgu, finansowana przez członków. Hodowcy takich odmian posiadają dwie trzecie wszystkich tytułów na świecie dotyczących prawnej ochrony (Plant Variety Rights = PVR). Od prawie 60 lat CIOPORA reprezentuje tych hodowców w rozmaitych kwestiach dotyczących ochrony własności intelektualnej (IP) i ma na celu wspieranie branży w tej kwestii, co sprzyja rozwojowi hodowli.
Euroseeds jest międzynarodową organizacją europejskiego sektora nasiennego, która ma siedzibę w Brukseli.
Plantum to organizacja z siedzibą w Goudzie, zrzeszająca holenderskie firmy związane z hodowlą, rozmnażaniem roślin, produkcją nasion oraz materiałów wyjściowych, działające w branży rolnej i ogrodniczej.
Wyłączne prawo do odmiany
Wyłączne prawo hodowcy do odmiany przyznaje się, jeżeli odmiana: jest odrębna, wyrównana i trwała; spełnia kryterium nowości oraz wymogi formalno-prawne; ma odpowiednią nazwę; hodowca uiścił stosowne opłaty.
Hodowca odmiany lub jego pełnomocnik może się ubiegać o jej prawną ochronę (o przyznanie wyłącznego prawa) na poziomie krajowym – instytucją zajmującą się w Polsce tymi kwestiami jest Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych – bądź unijnym (wspólnotowe prawo, którym zarządza CPVO).
Obecnie wyłączne prawo obowiązuje: • 30 lat – w odniesieniu do odmian winorośli, drzew oraz ziemniaka; • 25 lat – w odniesieniu do odmian pozostałych gatunków (co w wielu przypadkach zmieni się w UE po wejściu w życie opisanych powyżej przepisów przedłużających prawną ochronę, m.in. krzewów oraz ozdobnych roślin cebulowych).
Hodowca odmiany chronionej prawem wspólnotowym korzysta z pełnego zakresu ochrony prawnej na terytorium całej Unii Europejskiej. Prawo wspólnotowe ma charakter nadrzędny w stosunku do prawa krajowego.
Autoryzacji ze strony hodowcy posiadającego wyłączne prawo do odmiany podlega w pierwszym rzędzie wytwarzanie i rozmnażanie jej oraz oferowanie do sprzedaży. Takie (i inne) czynności wymagają nie tylko zgody posiadacza wyłącznego prawa, ale też wiążą się – w okresie obowiązywania prawnej ochrony danej odmiany – z wnoszeniem opłat licencyjnych na rzecz hodowcy lub jego reprezentanta.
Szczegółowe regulacje obowiązujące obecnie w Polsce zawiera Ustawa z dnia 26 czerwca 2003 r. o ochronie prawnej odmian roślin z późn. zm. (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 432; dod. zm.: Dz. U. z 2020 r. poz. 288).
