Wykorzystanie owoców

Odmiany uprawne maliny czarnej zostały ukształtowane z gatunków dzikich.  Rubus occidentalis L., R. leucodermis oraz R. strigosus naturalnie występują tylko w Ameryce Północnej. Z kolei R. coreanus to gatunek rodzimy w Azji Wschodniej (Korea Północna i Południowa, Japonia oraz Chiny).

W ostatnim czasie na całym świecie rośnie zainteresowanie uprawą maliny czarnej. Wynika to z coraz większej świadomości konsumentów oraz lepszej dostępności do najnowszych wyników badań potwierdzających działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne oraz przeciwnowotworowe (działanie prewencyjne poprzez wprowadzenie owoców do stałej diety).

Ze względu na wysoką zawartość antocyjanów, malina czarna (Rubus occidentalis L.) od dawna wykorzystywana była jako naturalny barwnik (Dosett i in. 2012). Antocyjany to barwniki roślinne należące do grupy flawonoidów. Przybierają barwę od czerwonej po fioletową. Występują w postaci glikozydów, w których barwnymi aglikonami są antocyjanidyny. Najczęściej to pelargonidyna, cyjanidyna, lub delfinidyna.

Wartość antocyjanów jest również jednym z kryterium określającym jakość owoców przeznaczonych na rynek przetwórczy. Obecnie prowadzone są badania nad wykorzystaniem czarnej maliny i innych owoców jagodowych charakteryzujących się wysoką zawartością antocyjanów w chemoprewencji zmian przed nowotworowych lub ich progresji do raka lub nawrotu raka.

Maliny czarne różnią się między sobą zawartością antocyjanów i polifenoli, jednak zawartość omawianych związków w czarnej malinie zdecydowanie jest wyższa niż przykładowo w owocach bzu czarnego (Sambucus nigra), borówce wysokiej (Vaccinium corymbosum), porzeczce czarnej (Ribes nigrum) czy jeżynie (Rubus subgenus Rubus). W związku z tym owoce te zaliczono do tzw. żywności funkcjonalnej. Wykorzystywane są jako nutraceutyki łączące wartość żywieniową i farmaceutyczną.

Wśród odmian dostępnych na rynku najwyższą zawartość antocyjanów obserwowano w przypadku odmiany ‘Mac Black’ (średnio 405,9 mg/100 ml), najniższą dla odmiany ‘Munger’ (350,6 mg/100 ml). Odmiana ‘Jewel’ charakteryzuje się średnią zawartością antocyjanów (387,3 mg/100 ml) (Dosett i in. 2012).

Malina czarna 'Jewel' (fot. A. Orzeł)
Malina czarna 'Jewel’ (fot. A. Orzeł)

Przeciwwirusowe działanie czarnej maliny

Na podstawie licznych badań prowadzonych również na innych gatunkach jak, np. aronia czy zielona herbata, wykazano przeciwwirusowe działanie niektórych polifenoli, w tym kwasu elagowego, galusowego, pochodnych teaflawiny i katechinę.

Powstanie szczepów wirusowych opornych na leki wymaga nowych podejść do leczenia grypy oraz infekcji dróg oddechowych wywołanych przez koronawirusy. W badaniach prowadzonych przez koreańskich naukowców stwierdzono, że nasiona czarnej maliny (Rubus coreanus) pozostałe po produkcji wina lub soku wykazują działanie przeciwwirusowe przeciwko wirusom grypy typu A i B, w tym koronawirusowi KR01, szczepowi pandemicznemu z 2009 roku. Działanie przeciwwirusowe wykazuje jeden z polifenoli, kwas galusowy. U mysz zakażanych wirusem grypy doustne podanie sproszkowanych nasion czarnej maliny znacznie poprawiło wskaźnik przeżycia i zmniejszyło miano wirusa w płucach. Co ważne, bardzo niska dawka (1 mg/kg masy ciała) nie tylko zmniejszyła obecność wirusa w płucach, ale także chroniła myszy przed prowokacją wirusem PR8. Polifenole zidentyfikowane w tym badaniu mogą nie obejmować wszystkich składników występujących w nasionach czarnej maliny, co sugeruje, że inne polifenole (na przykład kwas elagowy) mogą być głównym czynnikiem wpływającym na aktywność przeciwwirusową (Ji-Hye Lee i in. 2016).

Przeciwnowotworowe działanie czarnej maliny

Badania laboratoryjne z wykorzystaniem liofilizowanych, skoncentrowanych proszków z nasion i owoców jagodowych są obiecującym przykładem profilaktyki raka opartej na żywności. Czarne maliny zawierają wiele znanych środków chemoprewencyjnych, dlatego zostały włączone do licznych badań klinicznych (tabela 1). Wśród polifenoli na szczególną uwagę zasługują elagotaniny i galotaniny. W przewodzie pokarmowym ulegają hydrolizie do kwasu elagowego. Jest to jeden z polifenoli, któremu przypisuje się szerokie działanie przeciwzapalne i przeciwnowotworowe. Według badań dodanie suplementacji czarnej maliny do chemioterapii może skutkować zwiększoną skutecznością leku i zmniejszoną opornością (Stoner 2009).



Istnieją dowody doświadczalne wskazujące na hamujący wpływ doustnego podania sproszkowanych nasion czarnej maliny na indukcję raka gruczołu sutkowego u szczurów. Oprócz efektów profilaktycznych i terapeutycznych, czarne maliny mogą być potencjalnie stosowane jako adiuwanty chemioterapii w celu zwiększenia jej skuteczności.

Tabela 1. Wartość antyoksydacyjna wybranych odmian i klonów hodowlanych z hodowli Niwy. Niwa Brzezna 2020.

Przeciwzapalne i przeciwbakteryjne działanie czarnej maliny

Badania koreańskich naukowców (Seong Keun Kim i in. 2013 r.) dowodzą, że największe właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, które można wykorzystać jako alternatywę do stosowania w przemyśle spożywczym i kosmetycznym i / lub jako środki farmaceutyczne, mają korzenie czarnych malin.

Polifenole korzeni wykazywały śmiertelne działanie przeciwko opornym na metycylinę Staphylococcus aureus – MRSA (bakteria gronkowca złocistego), opornym na karbapenemy Acinetobacter baumannii – CRAB (bakterie wywołujące zakażenia szpitalne u osób z obniżoną odpornością) i Bacillus anthracis (laseczka wąglika). Natomiast owoce czarnej maliny nie wykazywały tych właściwości.

Czarna malina w profilaktyce leczenie cukrzycy typu 2

Cukrzyca to obecnie jedna z najczęściej występujących chorób cywilizacyjnych powodująca śmiertelne powikłania na całym świecie. Dotyczą one głównie ryzyka rozwoju chorób przewlekłych wpływających na serce i naczynia krwionośne, oczy, nerki i nerwy (choroba wieńcowa i udar). Istnieją dwa główne klasyfikacje cukrzycy. Cukrzyca typu 1 jest związana z całkowitym lub prawie całkowitym niedoborem insuliny w komórkach    trzustki.  Cukrzyca typu 2 wiąże się z różnymi stopniami insulinooporności, upośledzonym wydzielaniem insuliny oraz ze zwiększoną produkcją glukozy w wątrobie. Choroby układu krążenia są główną przyczyną zgonów osób z cukrzycą.

W ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci zmiany stylu życia związane głównie ze zmniejszoną aktywnością fizyczną sprzyjały nadwadze i otyłości, skutkując zwiększoną zapadalnością na cukrzycę. Dieta/czynniki dietetyczne również odgrywają ważną rolę w zapobieganiu cukrzycy, leczeniu istniejącej cukrzycy i zapobieganiu lub przynajmniej spowolnieniu tempa rozwoju powikłań cukrzycy, podkreślając rolę składu diety. Zwiększone spożycie warzyw i owoców znajduje się w centrum zaleceń żywieniowych dotyczących zapobiegania i leczenia cukrzycy.

Coraz więcej dowodów wskazuje na pozytywny związek między spożywaniem owoców jagodowych i dietetycznych antocyjanów a zmniejszeniem ryzyka cukrzycy typu 2. Działanie przeciwcukrzycowe polifenoli pochodzących z owoców jagodowych może być spowodowane ich działaniem przeciwutleniającym, przeciwzapalnym, hamowaniem i wchłanianiem enzymu trawiącego węglowodany w przewodzie pokarmowym lub też nowymi mechanizmami, które nie zostały jeszcze wyjaśnione. Jednak dostępne piśmiennictwo wskazuje, że obserwowane działanie przeciwcukrzycowe wynika z wielu mechanizmów związanych ze szlakami homeostazy glukozy.