Mączniak prawdziwy truskawek – idealne warunki rozwoju

Mączniak prawdziwy to choroba grzybowa. Sprawcą jest Podosphaera aphanis. Jego rozwojowi sprzyja wysoka wilgotność względna (>75%, ale optymalnie poniżej 98%) utrzymująca się wewnątrz korony roślin. Co kluczowe i odróżnia mączniaki prawdziwe od wielu innych grzybów (np. szarej pleśni), zarodniki mączniaka prawdziwego nie wymagają kropli wody (wolnej wody) na powierzchni liścia, aby wykiełkować i dokonać infekcji.  Obfite opady deszczu lub intensywne deszczowanie mogą wręcz hamować rozwój choroby, zmywając zarodniki z liści i niszcząc strukturę grzybni. Zakażenia rzadziej występują podczas wilgotnej, deszczowej pogody.

Mączniak prawdziwy stanowi szczególnie duże zagrożenie w uprawach pod osłonami. Panuje tam zazwyczaj wyższa temperatura i wilgotność, a brak opadów deszczu nie pozwala na zmycie patogenu. W uprawach tunelowych brak odpowiedniego wietrzenia i zarządzania klimatem prowadzi do skoków wilgotności i temperatury, co idealnie pasuje patogenowi. Problemem jest też parująca woda stojąca np. pod rynnami. Nadmierne zagęszczenie roślin utrudniają przepływ powietrza, co powoduje utrzymywanie się wysokiej wilgotności wewnątrz rzędów i sprzyja infekcjom. Mączniaki generalnie preferują stanowiska zacienione lub umiarkowane temperatury w cieniu.

Mączniak – jakie ma znaczenie gospodarcze?

Mączniak prawdziwy powoduje znaczne straty ekonomiczne. Wpływ tej choroby jest szczególnie dotkliwy w uprawie truskawek, gdzie infekcja może obniżyć jakość owoców, okres przydatności do spożycia (shelf life) i ogólny plon. Problemy te nasiliły się w ciągu ostatnich kilku lat z powodu wielu czynników, a mianowicie zmian regulacyjnych, podatności niektórych odmian oraz klimatu, który ogólnie zmienia się w kierunku bardziej ekstremalnego, a w efekcie tworzą się warunki sprzyjające rozwojowi mączniaka.

W Holandii, ale także w wielu innych krajach, przepisy i regulacje dotyczące stosowania chemicznych środków ochrony roślin i MRL (maksymalnych poziomów pozostałości substancji aktywnych środków ochrony roślin) stały się znacznie bardziej rygorystyczne. Na rynku obserwuje się rosnący popyt na owoce i warzywa o mniejszej zawartości pozostałości. Wiele znanych produktów, które rolnicy stosują i stosowali, zostało lub jest wycofywanych z rynku. W rezultacie producenci mają do dyspozycji mniej skutecznych narzędzi i są coraz bardziej uzależnieni od alternatywnych strategii ochrony. Obecne strategie koncentrują się na bardziej zintegrowanej ochronie roślin (IPM), zrównoważonych podejściach, łączących na przykład innowacje biologiczne i technologiczne. Oprócz wycofywania wielu produktów, w centrum uwagi jest hodowla odmian w pełni odpornych.

Próby i poszukiwanie rozwiązań do zwalczania mączniaka prawdziwego truskawki

W Delphy ISFC w Holandii przez lata przeprowadzono serię badań, nie tylko w celu oceny różnych strategii zwalczania mączniaka, ale także w celu zbadania, w jaki sposób kontrolę sprawcy choroby można zintegrować z systemem opartym wyłącznie na produktach ekologicznych. Latem ubiegłego roku (2025) w Delphy ISFC prowadzono badania w uprawie truskawki na stelażach uprawowych, aby ocenić różne strategie proponowane przez różne firmy. Badania zostały celowo przeprowadzone w okresie największego nasilenia mączniaka i skupiały się na bardzo podatnej na sprawcę choroby odmianie Elsanta.

Produkty stosowano co tydzień (tabela), a występowanie mączniaka oceniano również co tydzień, w skali od 0 do 5. Wyniki wykazały, że kilka z tych strategii było skutecznych w znacznym zmniejszeniu presji mączniaka, a tym samym w zwiększeniu odporności roślin (rysunek), co podkreśla potencjał podejść opartych na IPM jako części zrównoważonego systemu zwalczania chorób.

W schemacie ekologicznej ochrony

W oparciu o te wyniki ISFC prowadzi również badanie zatytułowane „W kierunku zrównoważonej uprawy truskawek bez doświetlania”. Projekt ten ma na celu zabezpieczenie przyszłości produkcji truskawek poprzez opracowanie systemu, który jest w 100% ekologiczny (całkowicie wolny od chemicznych środków ochrony) oraz w miarę możliwości wolny od paliw kopalnych i nadmiernej emisji. Chociaż badanie obejmuje znacznie więcej niż tylko zwalczanie mączniaka prawdziwego truskawki, zmniejszenie presji mączniaka jest jego kluczowym elementem. Podejście to obejmuje wyłączne stosowanie produktów ekologicznych w połączeniu z biologicznym zwalczaniem szkodników, a także innowacyjne rozwiązania, takie jak roboty UV-C i zoptymalizowane wykorzystanie sulfuratorów w połączeniu ze strategiami biologicznymi. Dzięki integracji tych metod dąży się do tego, aby uprawa truskawek była opłacalna i bardziej zrównoważona w nadchodzących latach.

Alternatywne rozwiązania

Wraz z wycofaniem chemicznych środków ochrony roślin branża przechodzi gwałtowne zmiany i wprowadza alternatywne rozwiązania. Coraz większego znaczenia nabierają technologie takie, jak naświetlanie promieniami UV-C – zarówno za pomocą autonomicznych robotów, jak i systemów oświetlenia górnego – oraz systemy oczyszczania powietrza zaprojektowane w celu redukcji zarodników przenoszonych drogą powietrzną. Chociaż oczyszczanie powietrza i oświetlenie górne promieniami UV-C nie są jeszcze powszechnie stosowane i nadal znajdują się we wczesnej fazie wdrażania, liczba robotów UV-C w szklarniach i uprawach zewnętrznych stale rośnie. Innowacje te stanowią obiecujące wsparcie, ale skuteczna kontrola szarej pleśni wymaga czegoś więcej niż samej technologii.



Dobre praktyki dla redukcji presji chorób

Kluczowe pozostają praktyki uprawowe, w tym utrzymanie optymalnej wilgotności, zapobieganie przeciągom w szklarniach i precyzyjne nawadnianie. Jest to niezbędne do ograniczenia ryzyka chorób. Wybór odmiany również odgrywa kluczową rolę, ponieważ mniej podatne odmiany stanowią solidną podstawę dla zintegrowanych strategii. Ponadto odporność roślin musi być wspierana poprzez zrównoważone nawożenie. Badania wskazują, że niższy poziom azotu, może pomóc w hamowaniu rozwoju mączniaka, jednak zbyt niskie nawożenie może prowadzić do słabego wzrostu i zmniejszenia plonów, a zbyt mała ilość azotu azotanowego może nawet zwiększyć ryzyko wystąpienia mączniaka z powodu osłabienia wigoru roślin. Osiągnięcie właściwej równowagi jest zatem kluczem do zrównoważonego zwalczania mączniaka.

Perspektywy na przyszłość

Wyzwanie związane ze zwalczaniem mączniaka prawdziwego jest dalekie od zakończenia. Wycofanie chemicznych środków ochrony roślin niewątpliwie podniosło poprzeczkę, ale przyspieszyło również innowacje. Pojawiają się nowe narzędzia wspierające ogrodników w kontrolowaniu presji chorób. Jednak przejście na całkowicie ekologiczne uprawy wymaga czegoś więcej niż tylko wprowadzenia nowych technologii — wymaga zmiany sposobu i czasu stosowania produktów oraz integracji wielu strategii. Ta transformacja niesie ze sobą nowe wyzwania, ponieważ wiele czynników ma na siebie wzajemny wpływ, od wyboru odmiany i nawadniania po kontrolę klimatu i nawożenie. Chociaż sprawia to, że zwalczanie mączniaka staje się trudniejsze, nie jest to niemożliwe. Dzięki współpracy w ramach sektora i wprowadzaniu innowacji możemy stworzyć odporne, zrównoważone systemy, które zapewnią rentowność produkcji truskawek w przyszłości.

FAQ – mączniak prawdziwy truskawek

1. W jakich warunkach rozwija się mączniak prawdziwy truskawek?

Mączniak najlepiej rozwija się przy wysokiej wilgotności powietrza (powyżej 75%) oraz umiarkowanych temperaturach. W przeciwieństwie do wielu innych chorób grzybowych nie wymaga obecności wolnej wody na liściach.

2. Dlaczego mączniak jest szczególnie groźny w tunelach?

W uprawach pod osłonami panują stabilne warunki sprzyjające patogenowi – wysoka wilgotność, podwyższona temperatura i brak opadów, które mogłyby ograniczyć rozwój choroby poprzez zmywanie zarodników.

3. Jakie są skutki mączniaka dla plonu truskawek?

Choroba obniża jakość owoców, skraca ich trwałość (shelf life) oraz może znacząco zmniejszyć plon, szczególnie przy silnej presji patogenu.

4. Jak skutecznie ograniczać mączniaka w nowoczesnej uprawie?

Najlepsze efekty daje podejście zintegrowane (IPM), obejmujące:

  • monitoring plantacji,
  • właściwą agrotechnikę (przewiewność, zagęszczenie),
  • dobór odmian,
  • łączenie metod biologicznych i chemicznych.