Gleba jako źródło infekcji

Wiele spośród chorób roślin ma swoje źródło między innymi w glebie. Do najbardziej znanych należy zaliczyć wertycyliozę (sprawca: Verticillium dahliae) i zgniliznę korzeni  (sprawca: Phytophthora spp .). Każdy, kto miał do czynienia z chorobami odglebowymi zadaje sobie pytanie: jak te patogeny znalazły się na moim polu, w tunelu, w uprawie doniczkowej czy w substracie? Na to pytanie nie ma jednej i prostej odpowiedzi.

Gleba jest złożonym układem mikrobiologicznym. Częścią tego świata mikrobiologicznego są patogeny,  tj. mikroorganizmy chorobotwórcze wywołujące choroby roślin. Występują one naturalnie w środowisku, nawet na nieużytkach. Mogą one się tam znajdować w formie przetrwalników lub po prostu egzystować w glebie nie wywołując chorób u innych gatunków, które obecnie się tam znajdują (np. traw). Przy rozpoczęciu użytkowania takiego terenu, może dojść do inwazji danego patogenu po pojawieniu się odpowiedniej rośliny gospodarza. Ten scenariusz jest najbardziej optymistyczny, bo występuje najrzadziej.

W obecnych czasach korzystamy z różnego typu sadzonek i rozsad, które zawierają glebę. Nawet podczas zakupu sadzonek gołokorzeniowych znajdują się tam małe cząstki gleby. Następnie podczas nasadzeń dochodzi do transmisji mniejszych lub większych ilości gleby na nasze pole. Nie zawsze ta gleba jest wolna od patogenów. Jest to tzw. zawleczenie choroby z sadzonkami, a konkretnie z glebą z ryzosfery. Szkółki produkujące sadzonki rzadko kiedy dysponują własnym substratem lub torfem. Zwykle go kupują, niekiedy nawet z zagranicy. Powoduje to znaczny stopień transmisji podłoża, a tym samym potencjalnie patogenów. Finalnie wykonujemy nasadzenia z glebą lub jej cząstkami nieznanego pochodzenia. Jest to groźne, ponieważ przy sprzyjających warunkach atmosferycznych lub stresie środowiskowym jest wysokie ryzyko rozwoju infekcji.

Przenoszenie patogenów przez powietrze

Kolejny sposobem na transmisję patogenów jest przenoszenie przez powietrze. W tym przypadku infekcja musi być już uwidoczniona na roślinie. Część patogenów ma zdolność do wytwarzania przetrwalników i ich transmisji w powietrzu. Warunki sprzyjające temu to: wysoka wilgotność powietrza, duże zagęszczenie roślin i brak wiatru. Przetrwalniki, wtedy znajdują się wewnątrz kropel wody i łatwo się rozprzestrzeniają. Nawet jeśli jest wiatr, a zagęszczenie roślin jest znaczne, to ma on utrudnione możliwości owiewania liści i łodyg, co w małym stopniu zmniejsza ten problem. Na ten aspekt trzeba spojrzeć szerzej. Zwykle plantacje oddzielone są od kolejnej działki tylko miedzą. Niezależnie od rodzaju sąsiedniej uprawy może dochodzić do wzajemnej transmisji przetrwalników w powietrzu, co także może być przyczyną chorób. Przykładowo te same gatunki grzyba z rodzaju Fusarium powodują fuzaryjne więdnięcie truskawek oraz fuzariozę zbóż. Rośliny i technologia uprawy są zupełnie inne, ale patogenom zupełnie to nie przeszkadza.

Przenoszenie patogenów sposób mechaniczny

Choroby odglebowe mogą rozprzestrzeniać się też w sposób mechaniczny. Można je przenosić na kołach ciągników, opryskiwaczy czy innych maszyn. Dotyczy to wszystkich elementów, które mają kontakt z glebą. Ma to szczególne znaczenie, jeśli niektóre maszyny są często pożyczane między gospodarstwami lub są przeznaczone na działalność usługową.

Gleba to też środowisko do gromadzenia form przetrwalnikowych, nawet patogenów, które występują typowo na częściach nadziemnych. Tutaj dużą rolę odgrywa to, co zrobi plantator po zbiorach. W przypadku malin i borówek będzie to cięcie, a u truskawek – usuwanie rozłogów. To, co później się stanie z tymi wyciętymi fragmentami jest istotne z punktu widzenia tworzenia form przetrwalnikowych w glebie. Część plantatorów rozdrabnia mechanicznie wycięte pędy i pozostają one w międzyrzędziach. To z kolei pozwala na kontakt patogenów z glebą oraz ich przetrwanie do kolejnego sezonu wegetacyjnego.

Podsumowanie

Przyczyny chorób odglebowych mogą być naprawdę skrajnie różne. Powyżej wymieniłem najczęściej występujące przypadki w mojej ocenie. Ten wpis nie napawa optymizmem, ale są efektywne sposoby na ograniczenie do minimum zagrożenia ze strony patogenów odglebowych.  O tym już w kolejnym artykule.