Stres termiczny pod osłonami (cz. 2). Jak chłodzić rośliny i stymulować fotosyntezę?

ABA należy do grupy fitohormonów i odgrywa centralną rolę w regulacji odpowiedzi stresowej. Badania pokazują, że hormon ten uczestniczy w kontroli otwierania aparatów szparkowych, regulacji ekspresji genów stresowych, aktywacji układów antyoksydacyjnych oraz zmianach metabolizmu i wzrostu roślin. Więcej na temat działania kwasu abscysynowego w odpowiedzi na różne stresy można znaleźć w artykule: Jak rośliny reagują na stres?

Każdorazowo, jak wzrasta ilość ABA w roślinie, zamykane są aparaty szparkowe. Jest to mechanizm obronny/ratunkowy. Krótkoterminowo ABA pomaga przetrwać roślinie stres. Jednak równocześnie: spada fotosynteza, zahamowany zostaje wzrost, ograniczone jest zużycie energii, roślina przechodzi w stan oszczędzania zasobów. A w przypadku stresu cieplnego czy radiacyjnego następuje paradoks. Roślina zamyka aparaty szparkowe, żeby się nie odwodnić, ale przez to przestaje się chłodzić. Temperatura liścia i owocu gwałtownie rośnie. 

Otwieranie aparatów szparkowych

Ilość ABA po stresie zależy od natężenia stresu. Powoduje to, że roślina może mieć zamknięte lub ograniczone działania aparatów szparkowych od 1 do nawet 3 tygodni.

Fundament odporności fizjologicznej i produktywności roślin

ABA pełni funkcję naturalnego hormonu obronnego i uruchamia mechanizmy oszczędzania wody poprzez zamykanie aparatów szparkowych. Jednak jeśli w podłożu nadal dostępna jest woda, długotrwałe utrzymywanie zamkniętych aparatów szparkowych ogranicza fotosyntezę, metabolizm i chłodzenie rośliny, co stanowi podstawę odporności fizjologicznej podczas stresu. Kontrolowane otwieranie aparatów szparkowych pozwala więc nie dopuścić do stresu wysokiej temperatury czy wysokiej wilgotności. Natomiast w przypadku wystąpienia już jakiegokolwiek stresu, pozwala roślinie szybciej przejść regenerację i wrócić do aktywnej fizjologii, intensywnej fotosyntezy i wzrostu. Odblokowywany jest wtedy hamulec bezpieczeństwa zaciągnięty przez ABA, który przy dużym natężeniu stresu może ograniczać działanie aparatów szparkowych nawet do 3 tygodni po wystąpieniu stresu.

Nie tracić, a zwiększać produktywność roślin

Praca aparatów szparkowych odpowiada za pobieranie głównych składników pokarmowych rośliny: węgla, tlenu i wodoru. Te trzy pierwiastki stanowią ponad 90% suchej masy roślin (grafika 1).

Grafika 1. Informacje na temat pierwiastków i ich pochodzenia, które głównie budują masę roślin.

Węgiel jest dostarczany w formie dwutlenku węgla, który dostaje się przez aparaty szparkowe do wnętrza liści. W wyniku cyklu Calvina rośliny zamieniają CO2 w cukry, budują węgiel organiczny i tworzą suchą masę roślin.

Otwarte aparaty szparkowe umożliwiają:

Intensywniejszą dyfuzję CO₂ do liścia (grafika 2). To zwiększa tempo fotosyntezy.

Grafika 2. Dzięki otwartym aparatom szparkowym roślina pobiera dwutlenek węgla, który jest źródłem węgla i tlenu – głównych pierwiastków budulcowych rośliny.

Wyższą produkcję asymilatów: Intensywniejsza fotosynteza oznacza większą produkcję cukrów i energii. Roślina może utrzymać aktywny metabolizm, co powoduje, że może szybciej rosnąć i efektywniej budować biomasę.

Utrzymanie chłodzenia liści (grafika 3) – transpiracja przez otwarte szparki chłodzi liście. Może to ograniczać przegrzewanie aparatu fotosyntetycznego podczas wysokiej temperatury, oraz ograniczać uszkodzenia liści.

Grafika 3. Dzięki otwartym aparatom szparkowym lepsza jest transpiracja i lepsze chłodzenie roślin w upalne dni.

Lepszy transport składników mineralnych – intensywniejsza transpiracja zwiększa przepływ wody w ksylemie. To może poprawiać pobieranie: wapnia, magnezu, żelaza, manganu i innych jonów mineralnych

Utrzymanie aktywności fizjologicznej mimo sygnału stresowego: ABA zwykle ogranicza wzrost i metabolizm. Zablokowanie efektu ABA na aparaty szparkowe może utrzymać roślinę w „trybie produkcyjnym”.

Agro ECA Protect – pierwszy na świecie biostymulator, który otwiera aparaty szparkowe, nawet gdy są one naturalnie zamknięte

Mało kto wie, że chlor (Cl-) jest niezbędnym mikroelementem, który wspólnie z potasem (K+) odpowiada za otwieranie i zamykanie aparatów szparkowych.  Najnowsze badania naukowe przeprowadzone w Polsce wykazały, że jest taka, naturalnego pochodzenia substancja, która przy opryskiwaniu roślin, po pewnym czasie rozpada się na wodę i anionową formę chloru (Cl-). Dostarczana jest więc roślinie tylko anionowa forma, bez kationu. Zachwiana jest równowaga jonowa co sprawia, że natychmiast otwierają się aparaty szparkowe. Nawet wtedy, kiedy roślina je naturalnie zamyka z powodu stresu abiotycznego czy stresu biotycznego. Co ciekawe, mechanizm ten funkcjonuje tylko, jeśli roślina ma zapewniony dostęp do wody. Przy braku wilgotności w strefie korzeniowej, aparaty szparkowe się nie otwierają. 

Substancją tą jest kwas podchlorawy (HOCl). Kwas podchlorawy jest naturalnie wytwarzany przez białe ciałka krwi ludzi i zwierząt. Wykorzystywany jest przez organizm do zwalczania stanów zapalnych i
infekcji chorobowych. Jest bardzo ważnym składnikiem naszego systemu odpornościowego. Kwas podchlorawy jest uznawany za jeden z najbardziej skutecznych środków biobójczych, który zwalcza bakterie, grzyby i wirusy. Poza organizmem zwierząt i ludzi, kwas podchlorawy wytwarza się w specjalnych generatorach w wyniku elektrolizy naturalnej, ultraczystej  soli kuchennej  (NaCl) i wody. Kwas podchlorawy jest coraz częściej wykorzystywany nie tylko w eliminowaniu chorobotwórczych patogenów w uprawie roślin ale również do wydłużania trwałości i poprawiania jakości mikrobiologicznej owoców i warzyw po zbiorze (zamgławianie oraz wodny rozładunek).

Najnowsze wyniki badań pokazują, że Agro ECA Protect – zawierający ustabilizowany kwas podchlorawy, ma fascynujące, wręcz rewolucyjne właściwości biostymulujące w uprawie roślin. Bardzo zwiększa proces fotosyntezy, sprawia, że rośliny są schładzane w trakcie stresu oraz wpływa na lepsze dokarmianie roślin w składniki pokarmowe – głównie kationy. Wszystko to dzięki stymulowaniu otwierania aparatów szparkowych.  (rys. 1). 

Grafika 4. Schemat otwierania aparatów szparkowych za pomocą kwasu podchlorawego (HOCl)

Badania wykonane w Instytucie Ogrodnictwa wykazały, że zastosowanie opryskiwania preparatem Agro ECA Protect jeden dzień przed wystąpieniem wysokiej temperatury oraz ponowny zabieg w trakcie upałów (po 3 dniach od pierwszego), wykazały średnio dla 4 gatunków roślin ogrodniczych 100% większe natężenie fotosyntezy w stosunku do roślin, które były tylko spryskiwane wodą. Co bardzo ciekawe, to to, że natężenie fotosyntezy w roślinach opryskanych Agro ECA Protect i poddane stresowi wysokiej temperatury było ponad 30% większe niż w przypadku roślin, które cały czas przebywały w optymalnej temperaturze. Okazało się także, że opryskanie roślin kwasem podchlorawym, które rosły w optymalnych warunkach (+21 C w dzień) również bardzo zwiększyło natężenie fotosyntezy w stosunku do roślin, które przebywały w optymalnej temperaturze ale zostały opryskane wodą. Tutaj średni wzrost natężenia fotosyntezy z 4 gatunków wyniósł ponad 80% (wykres 1).

Wykres 1. Średnie natężenie fotosyntezy (µmol CO₂ m ^-2 s ^-1 ) z 4 gatunków roślin ogrodniczych (truskawki, ogórki, sałata, kapusta pekińska) w 4 kombinacjach. Badania wykonane w Instytucie Ogrodnictwa w 2025 roku.

Przyjrzyjmy się średniej masie roślin tych 4 gatunków w badaniu. Przyjmijmy, że 100% to masa roślin, które rosły w optymalnych warunkach przez cały okres badań (12 dni). Jak widać z wykresu 2, masa roślin, które przebywały przez 4 dni w stresowej temperaturze była ponad 30% niższa, niż tych które cały czas rosły w optymalnej temperaturze. W przypadku roślin opryskanych Agro ECA Protect ale też rosnących w stresowej temperaturze masa roślin była tylko 7,5% niższa niż rosnących w optymalnej temperaturze i ponad 20% wyższa niż nie traktowanych tą substancją. W przypadku roślin potraktowanych Agro ECA Protect i rosnących w optymalnej temperaturze masa roślin była tylko 4% wyższa niż tych rosnących w optymalnej temperaturze ale opryskanych tylko wodą (wykres 4)

Wykres 2. Procentowa masa roślin 4 gatunków (truskawki, ogórki, sałata, kapusta pekińska) po 12 dniach prowadzenia badań. Jako 100% przyjęto masę roślin rosnących w optymalnych warunkach. Badania wykonane w Instytucie Ogrodnictwa w 2025 roku.

Wyniki tych badań wskazują, że największy wpływ na zwiększenie produktywności roślin ma stymulowanie otwierania aparatów szparkowych bezpośrednio na początku warunków stresowych (stres cieplny). W warunkach optymalnych stymulowanie otwierania aparatów szparkowych również ma wpływ na zwiększenie produktywności, ale wzrost jest już niewielki. Wszystkie, pełne wyniki badań znajdują się: https://agrosmartlab.pl/blog/kategoria/artykul/uprawa-roslin/

Woda i otwarte aparaty szparkowe – klucz do schładzania roślin od wewnątrz

Powyższe badania przeprowadzone w Instytucie Ogrodnictwa w warunkach 32^o C nie wykazały  prawie w ogóle widocznych objawów uszkodzeń roślin powodowanych wysoką temperaturą, jednak utrata w budowaniu masy roślin była już bardzo duża. VPD musiał być wtedy wysoki, ale jeszcze nie w stadium krytycznym. Czasami zdarzają się jednak warunki, kiedy VPD jest jeszcze wyższe i radiacja jest wysoka, wtedy dochodzi do uszkodzeń liści i oparzeń owoców.

Badania przeprowadzone w 2025 roku w Instytucie Ochrony Roślin w Poznaniu na 4 gatunkach roślin rolniczych (burak cukrowy, pszenica, jęczmień, kukurydza) wykazały już bardzo duże uszkodzenia roślin w przypadku wystąpienia  przez 3 dni w dzień temperatury  35^o C.  Zastosowanie jeden dzień przed przeniesieniem roślin do temperatury +35^oC kwasu podchlorawego (Agro ECA Protect) zredukowało uszkodzenia do minimum. Rośliny były tylko w niewielkim stopniu uszkodzone w stosunku do tych, które cały czas rosły w optymalnych warunkach. (fot. 1 i fot. 2). 

Fot. 1. Po lewej rośliny, które rosły w optymalnej temperaturze. Rośliny po środku, które rosły w optymalnej temperaturze i zostały przeniesione na 3 dni do temperatury 35°C. Rośliny po prawej rosły w optymalnej temperaturze, zostały opryskane Agro ECA Protect i zostały przeniesione na 3 dni do temperatury 35°C. Badania wykonane w Instytucie Ochrony Roślin w Poznaniu w 2025 roku: roślina burak cukrowy.

Fot. 2. Po lewej rośliny, które rosły w optymalnej temperaturze. Rośliny po środku, które rosły w optymalnej temperaturze i zostały przeniesione na 3 dni do temperatury 35°C. Rośliny po prawej rosły w optymalnej temperaturze, zostały opryskane Agro ECA Protect i zostały przeniesione na 3 dni do temperatury 35°C. Badania wykonane w Instytucie Ochrony Roślin w Poznaniu w 2025 roku: jęczmień.

Te badania wykazały, że zabieg Agro ECA Protect bezpośrednio przed stresem wysokiej temperatury nie tylko ograniczał uszkodzenia ale również spowodował wyższą zawartość chlorofilu, wyższy indeks wegetacji i lepszy wigor roślin w stosunku do tych, które nie potraktowano Agro ECA Protect.

Kwas podchlorawy wymusza otwieranie aparatów szparkowych nawet w upalne dni. Dzięki temu zwiększa się transpiracja. Woda pobierana przez korzenie schładza roślinę od środka a następnie jest wydalana na zewnątrz poprzez parowanie. Dzięki temu roślina jest chroniona przed przegrzaniem, podobnie jak pocenie się u ludzi. Rośliny muszą mieć jednak dostęp do wody, podobnie jak musimy pić w czasie upału.

Wyniki badań wykonane w Instytucie Ogrodnictwa wykazały, że zastosowanie Agro ECA Protect przed wystąpieniem wysokiej temperatury zwiększa transpirację w trakcie upałów o około 20% (wykres 3). To wystarcza aby ograniczyć uszkodzenia roślin. 

Wykres 3. Średnie natężenie transpiracji (mmol H₂O m^-2s^-1) z 4 gatunków roślin ogrodniczych (truskawki, ogórki, sałata, kapusta pekińska) w 4 kombinacjach. Badania wykonane w Instytucie Ogrodnictwa w 2025 roku.

Zeolit schładza liście od zewnątrz i chroni przed oparzeniami

Drugim czynnikiem pomagającym ograniczyć uszkodzenia roślin w czasie upałów znajdującym się w produkcie Agro ECA Protect jest zeolit, który zawiera ponad 60% krzemu. Zeolit ma bardzo dużą powierzchnię właściwą i naniesiony na roślinę, tworzy mikrofilm – fizyczną barierę, która obniża temperaturę liści od zewnątrz oraz chroni liście i owoce przed promieniowaniem UV (fot. 3).

Fot. 3. Zdjęcia powierzchni liścia truskawki spod mikroskopu elektronowego. Po lewej nie opryskany. Po prawej opryskany Agro ECA Protect. Widoczny biały mikrofilm z zeolitu.

W przypadku prognozy VPD powyżej 3,5 oraz/lub minimum bardzo wysokiego ryzyka wystąpienia oparzeń z systemu Farm Smart Alert zalecamy do zabiegu Agro ECA Protect zastosować 0,6%-0,8% Zeo Sand Krzem (czysty zmineralizowany zeolit poniżej 20 mikronów). Dzięki temu tworzy się grubszy film fizyczny, który ogranicza również oparzenia słoneczne owoców, które z powodu gorszej transpiracji nie są schładzane woda w wyniku transpiracji.

W przypadku braku wody w glebie lub jej niedoboru nie ma sensu stosowania Agro ECA Protect, gdyż nie jesteśmy wstanie otworzyć aparatów szparkowych. Transpiracja działa tylko gdy: istnieje ciągła kolumna wody w ksylemie, działa siła ssąca (podciśnienie) generowana przez parowanie. Przy suszy: potencjał wodny gleby spada, kolumna wody się „rwie” (kawitacja), transport wody przestaje działać.

W przypadku braku wody jedyną ochroną jest zacienianie roślin – zastosowanie fizycznej bariery odbijającej promieniowanie. Najskuteczniejsze są: glinka kaolinowa lub zeolit (najlepiej zmikronizowany poniżej 20 mikronów: Zeo Sand Krzem -(fot. 4) ). Glinka kaolinowa daje lepsze odbicie promieniowania (efekt białej tarczy). Zeolit (Zeo Sand Krzem) natomiast działa nie tylko przez odbicie, ale dzięki mikroporowatej „plastra miodu strukturze” częściowo odbija, częściowo rozprasza i częściowo absorbuje energię. Dlatego często zeolit mniej przegrzewa  aparat fotosyntetyczny, ogranicza lokalne przegrzania, poprawia bilans wodny i może dawać lepsza fotosyntezę przy długich upałach.

Przy zastosowaniu większej dawki zeolitu obserwuje się dodatkowo mniejsze porażenie szkodników, które w okresie upałów i osłabienia roślin mogą być bardzo groźne.

Fot. 4. Po prawej pęd gruszy opryskany zeolitem (Zeo Sand Krzem) w dawce 3 kg/ha– widoczny biały nalot na liściach. Po lewej pęd jabłoni nie opryskany zeolitem.

Lepsze zaopatrzenie roślin w kationy w trakcie stresu – mniej chorób fizjologicznych

Poprzez opryskiwanie roślin Agro ECA Protect zaburzona zostaje równowaga jonowa w roślinie. Anionowa forma chloru powstała z kwasu podchlorawego wymusza pobieranie przez roślinę kationów w celu przywrócenia równowagi jonowej. Kationy są pobierane wraz z wodą i dzięki dużej transpiracji (nawet w wilgotne czy upalne dni) łatwo są transportowane w górne części roślin do młodych liści i owoców. Dzięki temu lepsze jest dokarmienie roślin między innymi w żelazo, mangan, cynk a nawet w wapń, który jest najmniej mobilnym pierwiastkiem w roślinie. Wiele badań laboratoryjnych liści czy owoców potwierdza większą zawartość tych składników w roślinach opryskiwanych kwasem podchlorawym.

W poniższych dwóch wykresach widoczne są wyniki porównania składników pokarmowych w liściach i owocach truskawek uprawianych na stołach w tunelu, które były 3 krotnie opryskane co 2 dni w trakcie upałów na początku lipca 2025 roku, kiedy temperatura dochodziła do +37^oC. Widać na wykresach znacznie większą zawartość żelaza, manganu a także wapnia. Również większa jest zawartość krzemu oraz chloru, ale to są składniki dostarczane w produkcie Agro ECA Protect.

Wykres 4. Wyniki analizy liści truskawki Odmiany Hademar (uprawa tunelowa na stołach). Wyniki po 1 tygodniu (3 zabiegi Agro ECA Protect) przed i w trakcie upałów (37^oC). Badania wykonane przez Agro Smart Lab w lipcu 2025 roku.

Wykres 5. Wyniki analizy owoców truskawki Odmiany Hademar (uprawa tunelowa na stołach). Wyniki po 1 tygodniu (3 zabiegi Agro ECA Protect przed i w trakcie upałów (37^oC). Badania wykonane przez Agro Smart Lab w lipcu 2025 roku.

Przywrócenie aktywności metabolicznej po wystąpieniu stresu

Po wystąpieniu lekkiego stresu powrót do normalnego funkcjonowania rośliny trwa 12-24 godziny. Aparaty szparkowe szybko wracają do funkcjonowania.  Przy średnim stresie, powrót do normalnego funkcjonowania rośliny trwa 2-5 dni. Przy silnym stresie (objawy uszkodzeń na liściach, pędach, zawiązkach, oparzenia na owocach), powrót do normalnego funkcjonowania trwa 1-3 tygdnie. Czasami pełny powrót nie następuje.

W okresie regeneracji roślina ma bardzo słabą produktywność. Fotosynteza jest niewielka, ale oddychanie i procesy naprawcze nadal wymagają energii. Wtedy roślina zaczyna zużywać wcześniej zgromadzone zapasy węglowodanów znajdujące się w owocach, ziarnach zbóż czy w korzeniach spichrzowych lub bulwach. Dlatego bardzo często po okresie dłuższych upałów obserwuje się  mniejszą zawartość cukrów (brix) w owocach, mniejszą zawartość skrobi w ziarnach czy mniejszą polaryzację w burakach cukrowych.

Najważniejszym zadaniem jest więc jak najszybsze odblokowanie metabolizmu po stresie. Najskuteczniejszym sposobem jest otwarcie aparatów szparkowych. Jak na razie jedynym udowodnionym produktem, który „wymusza” otwieranie aparatów szparkowych jest Agro ECA Protect, zawierający ustabilizowany kwas podchlorawy. Dzięki zastosowaniu tego produktu zaraz po wystąpieniu stresu aparaty szparkowe są otwierane na 2-3 dni. Pozwala to roślinie przywracać wymianę gazową i powracać do fotosyntezy. W przypadku bardzo dużego stresu zaleca się powtórne zastosowanie Agro ECA Protect po 3 dniach od pierwszej aplikacji, gdyż w roślinie jest jeszcze dużo hormonu stresu: ABA, który może ponownie blokować otwieranie aparatów szparkowych. Warunkiem otwarcia aparatów szparkowych jest jednak dostępność wody.

Program ochrony roślin przed stresem

Stres cieplny

Zabezpieczenie roślin przed stresem cieplnym

1. Przy zapewnieniu wody roślinom:

Na bazie ostrzeżenia wystąpienia prognozy stresu cieplnego z dwudniowym wyprzedzeniem: VPD powyżej 3,0 kPa z systemu Farm Smart Alert:

• 24-48 godzin przed stresem: oprysk roślin antyoksydantami (związki, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym), np. środki zawierające glicynę i betainę, aminokwasy, ekstrakty z alg, czy preparaty z mikroelelemntami (Zn, Mn, Cu, Se).
• 24 godziny przed stresem: nawodnić uprawę
• 6-12 godzin przed stresem: Agro ECA Protect (2,5% stężenie) + Zeo Sand Krzem (0,6%)
• W przypadku kilkudniowego stresu cieplnego: dodatkowe nawodnienie + Agro ECA Protect po 3 dniach od pierwszego zabiegu.

2. Przy braku wody:

• 24-48 godzin przed stresem: oprysk roślin antyoksydantami (związki, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym), np. środki zawierające glicynę i betainę, aminokwasy, ekstrakty z alg, czy preparaty z mikroelelemntami (Zn, Mn, Cu, Se).
• 6-12 godzin przed stresem: + Zeo Sand Krzem (0,8%)

Nie zaleca się w czasie stresu nawozić roślin, z wyjątkiem potasu, wapnia czy krzemu!

Regeneracja i przywrócenie aktywności metabolicznej po wystąpieniu stresu cieplnego

• Zaraz po wystąpieniu uszkodzeń z powodu stresu cieplnego: Agro ECA Protect (2,5% stężenie) + Zeo Sand Krzem 0,6% – przy wilgotnej glebie. Przy braku wody w glebie – tylko Zeo Sand Krzem w dawce 0,6% (może być mieszany z preparatami w poniższym punkcie)
• W kolejnych 1-2 dniach: oprysk roślin antyoksydantami (związki, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym), np. środki zawierające glicynę i betainę, aminokwasy, ekstrakty z alg, czy preparaty z mikroelelemntami (Zn, Mn, Cu, Se). Zaleca się zastosować również nawozy zawierające wapń, potas, żelazo, mangan
• W przypadku widocznych objawów uszkodzeń w wyniku stresu cieplnego: dodatkowy zabieg Agro ECA Protect + Zeo Sand Krzem (0,5%) 3 dni po pierwszej aplikacji

Czego NIE robić po wystąpieniu dużego stresu cieplnego?

• Nie dawać mocnych nawozów mineralnych do oprysku, Szczególnie uważać na nawozy azotowe w wysokich dawkach, chlorki, nawozy zawierające wysokie EC.
• Nie nawozić mocno azotem. To częsty błąd. Uszkodzony chloroplast nie wykorzysta dobrze azotu, a nadmiar N może zwiększyć ROS i miękkość tkanek.
• Najpierw regeneracja fotosystemów, potem wzrost.

Stres radiacyjny (ryzyko poparzeń liści i owoców)

Zabezpieczenie roślin przed stresem radiacyjnym

1. Przy zapewnieniu wody roślinom:

Na bazie ostrzeżenia wystąpienia prognozy stresu radiacyjnego z dwudniowym wyprzedzeniem: ryzyko wystąpienia oparzeń bardzo wysokie lub krytyczne: powyżej 70% z systemu Farm Smart Alert:

• 24-48 godzin przed stresem: oprysk roślin antyoksydantami (związki, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym), np. środki zawierające glicynę i betainę, aminokwasy, ekstrakty z alg, czy preparaty z mikroelelemntami (Zn, Mn, Cu, Se).
• 24 godziny przed stresem: nawodnić uprawę.
• 6-12 godzin przed stresem: Agro ECA Protect (2,5% stężenie) + Zeo Sand Krzem (0,8-1,0%)
• W przypadku kilkudniowego stresu cieplnego: dodatkowe nawodnienie + Agro ECA Protect po 3 dniach od pierwszego zabiegu.

2. Przy braku wody:

• 24-48 godzin przed stresem: oprysk roślin antyoksydantami (związki, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym), np. środki zawierające glicynę i betainę, aminokwasy, ekstrakty z alg, czy preparaty z mikroelelemntami (Zn, Mn, Cu, Se).
• 6-12 godzin przed stresem: + Zeo Sand Krzem (1%)

Ważne: Nie zaleca się w czasie stresu nawozić roślin, z wyjątkiem potasu, wapnia czy krzemu!

Regeneracja i przywrócenie aktywności metabolicznej po wystąpieniu oparzeń liści lub owoców

• Zaraz po wystąpieniu uszkodzeń z powodu stresu radiacyjnego: Agro ECA Protect (2,5% stężenie) + Zeo Sand Krzem 0,5% – przy wilgotnej glebie. Przy braku wody w glebie – tylko Zeo Sand Krzem w dawce 0,6% (może być mieszany z preparatami w poniższym punkcie)
• W kolejnych 1-2 dniach: oprysk roślin antyoksydantami (związki, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym), np. środki zawierające glicynę i betainę, aminokwasy, ekstrakty z alg, czy preparaty z mikroelelemntami (Zn, Mn, Cu, Se).
• W przypadku widocznych objawów uszkodzeń w wyniku stresu cieplnego: dodatkowy zabieg Agro ECA Protect 3 dni po pierwszej aplikacji
• W kolejnych 1-2 dniach zaleca się zastosować nawozy zawierające wapń, potas, żelazo, mangan

Czego NIE robić po wystąpieniu dużego stresu radiacyjnego (ryzyko wystąpienia oparzeń)?

• Nie dawać mocnych nawozów mineralnych do oprysku, Szczególnie uważać na nawozy azotowe w wysokich dawkach, chlorki, nawozy zawierające wysokie EC.
• Nie nawozić mocno azotem. To częsty błąd. Uszkodzony chloroplast nie wykorzysta dobrze azotu, a nadmiar N może zwiększyć ROS i miękkość tkanek.
• Najpierw regeneracja fotosystemów, potem wzrost.

Stres wysokiej wilgotności

Zabezpieczenie roślin w czasie stresu wysokiej wilgotności

Przy wysokiej wilgotności aparaty szparkowe często są stale półotwarte, ale funkcjonalnie „leniwe”, słabo reagują na światło i VPD. Przy wystąpieniu dłuższym niż 3 dni stresie wysokiej wilgotności (można to obserwować min na bazie wykresu VPD w systemie Farm Smart Alert) zaleca się:

• Opryskiwanie roślin preparatem Agro ECA Protect (2,5% stężenie) + Zeo Sand Krzem (0,3%). Agro ECA Protect aktywuje aparaty szparkowe, poprawia wymianę gazową, ogranicza pojawianie się infekcji. Zeo Sand Krzem ma za zadanie wzmocnić ściany komórkowe, poprawić strukturę epidermy i zabezpieczyć liście przed ewentualnym nagłym wzrostem VPD i radiacją
• W kolejnych 1-2 dniach: oprysk roślin antyoksydantami (związki, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym), np. środki zawierające glicynę i betainę, aminokwasy, ekstrakty z alg + wapń i potas.

Czego NIE robić po wystąpieniu długie stresu wysokiej wilgotności?

• Nie wolno nawozić azotem, bo roślina już zwykle jest: „miękka”, „napompowana”, ma słabe ściany komórkowe. Duża zawartość azotu zwiększa presję chorób, pogarsza jakość tkanek,
• Nie dawać mocnych nawozów mineralnych do oprysku. Przy nagłym przejściu z wysokiej wilgotności  do słońca można łatwo uszkodzić liść, wywołać stres osmotyczny.

Stres biotyczny – wynikający z wystąpienia silnych objawów chorobowych lub silnego żerowania szkodników

Regeneracja i przywrócenie aktywności metabolicznej po wystąpieniu stresu biotycznego

• Zaraz po wystąpieniu objawów chorobowych zaleca się zastosować Agro ECA Protect (4% stężenie). Taka dawka ma działanie mocno wgłębne, dzięki czemu ogranicza objawy chorowbowe i jednocześnie odblokowuje metabolizm. Przy dużych uszkodzeniach roślin w wyniku żerowania szkodników zaleca się: Agro ECA Protect (2,5% stężenie) + Zeo Sand Krzem (0,5% stężenie). Taka dawka ma za zadanie oczyścić mikro rany spowodowane przez szkodniki. Natomiast Zeo Sand Krzem zabliźnić rany i spowodować, że pozostałe szkodniki nie będą miały odpowiednich warunków do żerowania.
• W kolejnych 1-2 dniach: opryskiwanie roślin antyoksydantami (związki, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym), np. środki zawierające glicynę i betainę, aminokwasy, ekstrakty z alg + wapń i potas.

Więcej informacji na temat monitoringu stresu oraz sposobów przeciwdziałania przed stresem można znaleźć na www.strestermiczny.pl

Mgr inż. Mirosław Maziarka, Prezes firmy Agro Smart Lab