Wciornastek Thrips parvispinus w uprawach pod osłonami – przegląd badań i doniesień.
Thrips parvispinus to inwazyjny wciornastek wykrywany w Europie również w uprawach pod osłonami. W uprawach papryki może powodować zniekształcenia młodych liści. Larwy i dorosłe osobniki mogą przebywać w kwiatach, na spodniej stronie liści i w fałdach młodych liści. Doświadczenia szklarniowe w uprawie papryki, prowadzone przez firmę Biobest, wskazują, że liczebność tego szkodnika mogą ograniczać zarówno drapieżne roztocze, jak i niektóre owady drapieżne. Co jeszcze wiadomo o szkodniku – o tym dowiecie się z niniejszego przeglądu publikacji.
Thrips parvispinus – krótka charakterystyka
Dorosła samica wciornastka Thrips parvispinus ma około 1 mm długości i ciemny odwłok. Samiec jest mniejszy, mierzy około 0,6 mm i ma żółte ubarwienie. Ta charakterystyka może pomóc jedynie w ocenie orientacyjnej, dokładnego oznaczenia gatunku mogą dokonać specjaliści oceniając szczegóły budowy widoczne pod mikroskopem. Rozwój od jaja do dorosłego osobnika trwa około dwóch tygodni (takie wyniki uzyskano w doświadczeniach na papryce chili). Z obserwacji w rejonach, w których szkodnik ten zdążył się mocno rozprzestrzenić wynika, że szybko uodparnia się on na insektycydy.
Od figowców w Holandii po paprykę w prowincji Almeria
Thrips parvispinus jest szeroko rozpowszechniony w Azji Południowo-Wschodniej. Wśród jego roślin żywicielskich jest wiele gatunków warzyw i roślin ozdobnych, m.in. papryka, bakłażan, fasola, ogórek, gardenia i mandewila (dipladenia). W Holandii po raz pierwszy jego obecność stwierdzono w lipcu 2019 r. w szklarni na doniczkowych figowcach Benjamina. Wcześniej holenderskie służby wykrywały go w przesyłkach roślin przeznaczonych do sadzenia, a w kilku krajach europejskich szkodnika odnotowano na kwiatach ciętych sprowadzonych z Azji.
W Holandii problem szkodnik występował również w uprawie anturium. Portal GroentenNieuws przedstawia przykład gospodarstwa Breugem Plants, w którym w ramach monitoringu cotygodniowo osobno liczono wciornastka zachodniego (Frankliniella occidentalis) i osobno T. parvispinus.
W Almerii T. Parvispinus został wykryty w uprawach papryki po raz pierwszy w 2020 roku, a od sezonu 2022/23 jest jednym z głównych szkodników tych upraw. Pod koniec sierpnia 2026 r., gdy kończono sadzenie papryki na nowy sezon, władze Andaluzji informowały o wykryciu szkodnika we wszystkich rejonach uprawy tego warzywa w prowincji Almeria. Andaluzyjski instytut badawczy IFAPA skoordynował opracowanie dwóch protokołów biologicznej ochrony papryki. Jeden dotyczy produkcji rozsady, drugi uprawy na miejscu stałym.
W tabeli rozmieszczenia szkodnika prowadzonej przez Europejską i Śródziemnomorską Organizację Ochrony Roślin (EPPO) Polska nie figuruje (stan na 9 listopada 2026 r.). EPPO wskazuje natomiast na występowanie T. parvispinus m.in. w Grecji, Hiszpanii i Francji.
Ze względu na występowanie szkodnika w wielu krajach Europy warto w gospodarstwach sprowadzających rośliny do sadzenia (sadzonki, rozsady) wydzielać nowo przyjęte partie roślin i kontrolować je przed wprowadzeniem do głównej części produkcyjnej.
Jakie uszkodzenia powoduje Thrips parvispinus na papryce?
Na rozwiniętych liściach mogą być widoczne srebrzyste blizny, a młode liście i pąki mogą się deformować. Ślady żerowania pojawiają się także na owocach i mogą obniżać ich wartość handlową. Na młodych roślinach deformacje bywają podobne do uszkodzeń powodowanych przez roztocza szklarniowca (Polyphagotarsonemus latus). Przy takim obrazie uszkodzeń warto pobrać osobniki do oznaczenia gatunku.
Gdzie szukać szkodnika podczas lustracji papryki?
Podczas lustracji powinno się rozchylić młode, jeszcze zwinięte liście, obejrzeć ich spodnią stronę oraz sprawdzić pąki i kwiaty. Delikatne otrząśnięcie rośliny nad białą kartką ułatwia dostrzeżenie ruchliwych osobników. Niebieskie i żółte tablice lepowe mogą wspierać monitoring. Zależność między liczbą odłowionych osobników a liczebnością szkodnika na roślinach wymaga dalszych badań. Odczyt tablic warto więc zestawiać z lustracjami roślin.
W doświadczeniu szklarniowym hiszpańskiego zespołu z udziałem IFAPA na kwiatach papryki znaleziono tylko 5,5% osobników T. parvispinus. Większość znajdowano na liściach. Udział wciornastków w kwiatach różnił się w zależności od tego, jakie drapieżniki wprowadzono w danym wariancie ochrony.
Co wykazały doświadczenia z drapieżnymi roztoczami i owadami?
W 2026 r. Juliette Pijnakker i współautorzy z firmy Biobest opublikowali wyniki badań nad naturalnymi wrogami Thrips parvispinus. W laboratorium oceniano żerowanie drapieżnych roztoczy na larwach wciornastka. W osobnym doświadczeniu, przeprowadzonym w komorach w szklarni, trzy gatunki istotnie ograniczyły liczebność szkodnika na papryce. Były to Amblyseius swirskii, Amblydromalus limonicus i Neoseiulus cucumeris. W próbie w komorach w szklarni liczebność szkodnika na papryce ograniczały też cztery badane owady drapieżne – Chrysoperla carnea, Franklinothrips vespiformis, Orius laevigatus i Macrolophus pygmaeus. Skuteczność i opracowanie dawek organizmów pożytecznych dla komercyjnych upraw papryki wymagają jednak dalszych badań.
Zespół firmy Biobest prowadził również testy w komercyjnej uprawie figowców. Wprowadzane co tydzień A. swirskii i N. cucumeris, oceniane osobno, nie chroniły roślin wystarczająco. W próbach z C. carnea i F. vespiformis liczebność szkodnika spadła, ale jego populacja nadal utrzymała się w uprawie.
W hiszpańskim doświadczeniu szklarniowym w uprawie papryki największe ograniczenie liczebności T. parvispinus uzyskano w wariantach z Orius laevigatus – stosowanym samodzielnie lub razem z A. swirskii i F. vespiformis. W wariancie z trzema drapieżnikami liczebność A. swirskii była niższa. Zdaniem autorów mogło to wynikać z interakcji między drapieżnikami.
Siatki i zraszanie w zapobieganiu wciornastkom w doświadczeniu w El Ejido
W stacji doświadczalnej Las Palmerillas w El Ejido w sezonie 2026/2027 w uprawie papryki porównane są trzy warianty zabezpieczeń przed wciornastkami z siatek zamontowanych w wietrznikach tuneli wielonawowych. W jednym obiekcie zastosowano białą siatkę, w drugim czerwoną, a w trzecim białą siatkę oraz zamgławianie (zwiększona wilgotność środowiska nie sprzyja wciornastkom). We wszystkich trzech wariantach prowadzony jest taki sam program ochrony biologicznej. Według wstępnych wyników bariery opóźniają opanowanie plantacji papryki przez wciornastka, jednak nie zapobiegają jej. Zraszanie również pozwoliło nieco ograniczyć liczbę szkodników i % uszkodzeń roślin.
W praktyce konieczne jest łączenie metod zapobiegania i ochrony, z wykorzystaniem metod biologicznych i zabiegów środkami selektywnymi wobec zastosowanej „biologii”. Warto zacząć od kontroli wprowadzanych roślin i regularnego oglądania młodych przyrostów. Jeśli w uprawie pojawią się deformacje, oznaczenie sprawcy pomoże dobrać dalsze działania.
