Skalnica, czyli Saxifraga – przegląd odmian (część I)
Przedwiośnie to dla producentów sezonowych roślin ozdobnych charakterystyczny czas sprzedaży gatunków dwuletnich, wśród których najbardziej znane są bratki. Coraz częściej ogrodnicy dołączają do tych tradycyjnych upraw niektóre byliny, uzupełniające dotychczasowy asortyment i cieszące się rosnącą popularnością. Najważniejsza jest skalnica Arendsa (Saxifraga ×arendsii) – przede wszystkim wczesne odmiany nowej generacji, które pozwalają w stosunkowo krótkim czasie uzyskać w standardowych doniczkach towar wizualnie atrakcyjny: zwarte rośliny z licznymi, nisko osadzonymi okazałymi, rzucającymi się w oczy kwiatami o dobrej trwałości i długim efekcie dekoracyjnym. Dobór odmian – z uwzględnieniem tych starszych, typowo ogrodowych – jest już pokaźny i stale się poszerza. Cała pula obejmuje kreacje zakwitające – w uprawie prowadzonej przynajmniej okresowo pod nieogrzewanymi osłonami – od marca (nawet wcześniej), do maja, a więc nadające się do sprzedaży także w sezonie handlu „rabatówką”.
Skalnica Arendsa, mieszańce, uprawa
Firmy zaopatrujące ogrodników w materiały wyjściowe (nasiona, siewki, sadzonki) proponują do takiej uprawy odmiany skatalogowane jako kreacje skalnicy Arendsa (Saxifraga ×arendsii), choć najczęściej są to mieszańce z przewagą tego gatunku (w omawianej puli bywają również umieszczane w ofertach odmiany o przewadze cech skalnicy darniowej – S. moschata).
Rośliny są przydatne do ekonomicznej uprawy w nieogrzewanych tunelach foliowych (lub szklarniach) – osłony pozwalają uzyskać produkty nadające się do wczesnowiosennej sprzedaży, niezależnie od zewnętrznych warunków pogodowych.
Najczęściej praktykowane jest rozpoczynanie produkcji latem (lub wczesną jesienią) od doniczkowania gotowych materiałów wyjściowych – rozsad bądź ukorzenionych sadzonek – tak, by na przedwiośniu lub wiosną następnego roku sprzedać zakwitające rośliny. Najpopularniejsze u nas terminy startu przypadają w okresie mniej więcej od 2. połowy sierpnia do połowy września. Zwykle ogrodnicy prowadzący produkcję sezonową zaczynają uprawę skalnic na kontenerowni, by na zimę przenieść je do tuneli, które – gdy tylko to możliwe – w lutym, marcu są intensywnie wietrzone (alternatywnie: ponownie wynosi się rośliny na zewnątrz, gdzie przebywają do momentu sprzedaży). W typowej produkcji bylinowej, która cały czas odbywa się w polu, przeważnie uprawia się te skalnice z zastosowaniem zimowego okrycia z dwóch warstw agrowłókniny.
Skalnica Arendsa jest mieszańcem międzygatunkowym, który wywodzi się głównie od skalnicy rozesłanej (Saxifraga cespitosa): drugi człon jego nazwy pochodzi od nazwiska niemieckiego hodowcy – Georga Arendsa – który był pierwszym twórcą odmian S. ×arendsii. Skalnica ta osiąga wysokość do 20 cm. Charakteryzuje się trójklapowymi, zielonymi przez cały rok liśćmi, które są gęsto ułożone (w tzw. rozetkach) i tworzą charakterystyczną poduszkę. Kwiaty, które u gatunku pojawiają się w maju, są liczne, najczęściej różowe, a u odmian także białe (również w różnych barwach pochodnych bieli, jak kolor kremowy czy limonkowy) oraz karminowe, zebrane w groniaste kwiatostany na końcach nagich pędów. U odmian nowej generacji pędy te są skrócone, co daje efekt kwiatów siedzących i wpływa na wizualną atrakcyjność roślin, zwłaszcza na etapie sprzedaży. Bylina ta w ogrodzie preferuje stanowisko lekko zacienione i umiarkowanie wilgotne.
Na rynku dostępne są odmiany rozmnażane wegetatywnie (przedstawimy je w cz. II) – te dominują i wśród nich są kreacje najwcześniejsze – oraz odmiany rozmnażane z nasion, które przedstawiamy poniżej, uszeregowane w porządku alfabetycznym.
Odmiany rozmnażane z nasion
● ‘Blütenteppich’ – tradycyjna odmiana do typowych nasadzeń bylinowych, wyhodowana w 1911 roku przez Arendsa; charakteryzuje się karminowymi kwiatami i dobrą zimotrwałością. Jej siostrzanymi kreacjami są ‘Purpurteppich’ (ciemnoróżowa) i ‘Schneeteppich’ (biała, z 1930 r.). Te 3 odmiany bywają oferowane pod anglojęzycznymi nazwami – niekiedy jako grupa, czyli „seria” Carpet (ang. carpet = niem. Teppich = dywan). Początek kwitnienia – w kwietniu, maju.
● Highlander – średnio wczesna grupa (seria) odmian hodowli firmy Syngenta. Polecana jest przede wszystkim do uprawy tradycyjnej, w której przypadku wczesność oraz długość okresu kwitnienia nie grają zasadniczej roli. Składa się z trzech odmian: ‘Highlander Red’ (czerwona), ‘Highlander Rose Shades’ (biała z różowawym nabiegnięciem na pąkach i kwiatach), ‘Highlander White’ (biała), które umożliwiają tworzenie typowych dla handlu skalnicą 3-kolorowych zestawów, efektownych w sprzedaży detalicznej. Kwitnienie – do 10 dni wcześniej od tradycyjnych odmian rozmnażanych z nasion, czyli trwa od początku kwietnia. Optymalna wielkość doniczek – 9-12-centymetrowe.
● Lofty – nowa grupa (seria) odmian hodowli firmy Syngenta, która określa ją jako bardzo dobrze nawiązującą do jakości skalnic rozmnażanych wegetatywnie. Grupę tę charakteryzują: dobry wigor roślin, duże kwiaty i krótkie pędy kwiatostanowe, wyrównanie odmian („kolorów”) w serii. Na razie dostępne są dwie kreacje – ‘Lofty Blush’ (biała z różowawym nabiegnięciem na pąkach i kwiatach) oraz ‘Lofty Pink Shades’ (melanż rozmaitych odcieni różu), ale hodowca zapowiada wprowadzenie na rynek kolejnych kolorów, m.in. czerwonego, tak aby ogrodnicy mogli produkować typowy zestaw skalnic: o kwiatach różowych, białych i czerwonych (karminowych). Początek kwitnienia roślin – pod koniec marca. Polecana wielkość doniczek – 10-13-centymetrowe.
● Rockies F1 – średnio wczesna grupa (seria) odmian skalnicy Arendsa, hodowli firmy Florensis. Są to mieszańce heterozyjne, a więc ulepszone w stosunku do tradycyjnych „nasiennych” odmian tego gatunku. Odznaczają się krótkimi pędami kwiatostanowymi oraz trwałym kolorem kwiatów i proponowane są jako alternatywa wobec skalnic rozmnażanych wegetatywnie. Oferowane są dwie odmiany – ‘Rockies White’ (biała) i ‘Rockies Red’ (karminowoczerwona; pąki szybko się wybarwiają, dzięki czemu można wcześniej, przed rozwinięciem się kwiatów kierować rośliny do sprzedaży). Polecane do uprawy w doniczkach 9-12-centymetrowych, z przeznaczeniem do masowych nasadzeń. Kwitnienie – od końca marca, początku kwietnia.
